Klasztor w Rzeszowie

W prezbiterium kościoła bernardynów w Rzeszowie klęczy ośmiu członków rodu Ligęzów – naturalnej wielkości, wyrzeźbionych w alabastrze, zwróconych twarzami ku ołtarzowi. To podobno najliczniejszy w Europie zespół alabastrowych orantów. Sam kościół, wzniesiony przez Mikołaja Spytka Ligęzę i oddany zakonnikom w 1629 roku, był zarazem rodowym mauzoleum, sanktuarium maryjnym i fortem w systemie obronnym miasta. Dziś to bazylika mniejsza i sanktuarium Matki Bożej Rzeszowskiej, patronki Rzeszowa.

Historia: grusza, forteca i korony

Według przekazu bernardynów 15 sierpnia 1513 roku mieszczaninowi Jakubowi Adzie ukazała się w sadzie na gruszy figurka Matki Bożej. Historycy sztuki zwracają uwagę, że sama późnogotycka figura, wyrzeźbiona w drewnie gruszy, pochodzi jeszcze z XV wieku. Dla rosnącej rzeszy pielgrzymów w latach 1531–1536 postawiono drewniany kościółek.

Murowaną świątynię ufundował kasztelan sandomierski Mikołaj Spytek Ligęza; jako początek budowy podaje się rok 1610, choć część badaczy wskazuje raczej 1624. 25 marca 1629 roku kościół i klasztor przekazano bernardynom. Budowla stanęła na wzniesieniu otoczonym sztucznym jeziorem i działała jako wysunięty fort narożny miejskich umocnień: jej wieża miała strzelnice, a mury dawały schronienie mieszkańcom. Zmarłego w 1637 roku fundatora pochowano, zgodnie z jego wolą, pod progiem kościoła.

Figurę Matki Bożej koronowano 8 września 1763 roku. Korony skradziono w 1866 roku, a potem raz jeszcze; ponowną koronację przeprowadzono w 1896 roku przy udziale ok. 60 tys. wiernych. W 1999 roku Matkę Bożą Rzeszowską ogłoszono patronką miasta, a w 2008 roku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej.

Co zobaczyć

• Mauzoleum Ligęzów – pomniki sprzed 1637 roku, przypisywane Sebastianowi Sali. Wśród ośmiu postaci siedem nosi zbroje, a jedna – arcybiskupa lwowskiego Feliksa Ligęzy – strój pontyfikalny. Pod wnękami wmurowano marmurowe tablice z tekstami w formie nekrologów.
• Kaplica Matki Bożej – późnogotycka figura w złoconym barokowym ołtarzu ufundowanym przez Jerzego Ignacego Lubomirskiego, z medalionami scen z życia Maryi i obrazami wotywnymi na ścianach.
• Dębowe stalle w prezbiterium według projektu Zygmunta Hendla z Krakowa oraz XVII-wieczna drewniana chrzcielnica w formie kielicha.
• Bryła łącząca późny renesans i wczesny barok, z wieżą-dzwonnicą.

Ciekawostki

Fundator określił świątynię w dokumencie z 1629 roku jako „kościół krzyżowy” z „kaplicami baniastymi”, co sugeruje, że pierwotnie miała sklepienia kopułowe. Teren dawnej wsi Wola Stara, na którym stanął kościół, Ligęza wykupił i wysiedlił w latach 1621–1627, a następnie zalał jeziorem chroniącym miasto od zachodu. W 1863 roku stulecie koronacji zgromadziło podobno 100 tys. pielgrzymów z Galicji i Królestwa Polskiego.

Tripto podpowiada

Zespół klasztorny stoi przy ul. Sokoła 8, kilka minut pieszo od Rynku i zamku Lubomirskich. To czynna bazylika – wnętrze oglądaj poza mszami, a godziny nabożeństw sprawdź na stronie bernardynów. Na kościół, mauzoleum i kaplicę zarezerwuj 30–45 minut. Alabastrowe postaci stoją w ścianach północnej i południowej prezbiterium – podejdź jak najbliżej, bo z dalszej części kościoła łatwo przeoczyć ich detale.