Zamek Lubomirskich w Rzeszowie

Zamek Lubomirskich w Rzeszowie to monumentalny gmach otoczony potężnymi bastionami i fosą, kilka minut spacerem od Rynku. Nie jest to typowy zamek do zwiedzania: obecny budynek powstał na początku XX wieku jako sąd i więzienie, a dziś mieści Sąd Okręgowy. Zachowały się jednak barokowe fortyfikacje i dolna część dawnej wieży bramnej, a kilka razy w roku można wejść do środka z przewodnikiem. To ważne miejsce historii Rzeszowa – także tej najtrudniejszej.

Historia: od dworu do sądu

Na tym miejscu już w XV wieku stał dwór; w 1447 roku przeszedł on na własność Stanisława Rzeszowskiego. Przed 1610 rokiem Mikołaj Spytek Ligęza rozbudował go w obronną rezydencję, w 1620 roku przekształcił w założenie typu palazzo in fortezza, a w 1624 roku otoczył wałem ziemnym. Po Ligęzach zamek przejęli Lubomirscy, którzy władali nim do 1820 roku. Od około 1682 roku przebudowywano go według projektu Tylmana z Gameren na czteroskrzydłowy pałac, a w latach 1719–1746 inżynier wojskowy Karol Henryk Wiedemann rozbudował fortyfikacje bastionowe.

W 1820 roku Jerzy Roman Lubomirski sprzedał kompleks władzom austriackim, które urządziły w nim sąd i więzienie. Z powodu złego stanu technicznego starą rezydencję rozebrano i w latach 1902–1906 wzniesiono obecny gmach. Zachowano dolne partie wieży bramnej – nadbudowano ją do pięciu kondygnacji i nakryto barokowym hełmem.

Miejsce pamięci

Przez dziesięciolecia zamek był więzieniem. W czasie niemieckiej okupacji wykonywano tu wyroki sądu specjalnego (Sondergericht), a po wojnie komunistyczne władze więziły tu wielu żołnierzy podziemia niepodległościowego, część z nich stracono; według szacunków IPN w latach 1944–1956 przez więzienie przeszło około 30 tysięcy osób. Więzienie działało do 1981 roku, potem budynek przejął Sąd Okręgowy. W 1989 roku przed gmachem ustawiono krzyż upamiętniający ofiary komunizmu.

Co zobaczyć

• Bastiony i fosa – zachowały się cztery bastiony z kamiennymi strażnicami z 1746 roku; najlepiej oglądać je, obchodząc zamek dookoła.
• Wieża bramna z hełmem od strony placu Śreniawitów – najbardziej charakterystyczny widok.
• Wnętrza – dziedziniec i dawne więzienne korytarze tylko podczas zwiedzania z przewodnikiem (poniżej).

Zwiedzanie z przewodnikiem

Na co dzień zamek jest czynnym sądem i z zewnątrz oglądasz go bezpłatnie. W wybrane poniedziałki Rzeszowskie Piwnice organizują z przewodnikiem PTTK zwiedzanie wnętrz. Stan na październik 2026:

• Pozostałe terminy 2026: 9 listopada i 7 grudnia; wejścia o 15:00, 16:30 i 17:45.
• Czas: ok. 1,5 godziny; zbiórka przy bramie wejściowej do Sądu Okręgowego na placu Śreniawitów.
• Bilet: 40 zł; sprzedaż rusza zwykle ok. dwa tygodnie przed terminem (strona Rzeszowskich Piwnic).
• Dla kogo: ze względu na tematykę zalecany wiek od 10 lat; obiekt jest częściowo dostępny – dużo schodów i wąskie przejście przez fosę.

Dojazd i parking

Zamek stoi przy placu Śreniawitów 3, około 500 metrów na południe od Rynku – dojdziesz tu pieszo w kilka minut. Centrum leży w strefie płatnego parkowania. Rzeszów ma lotnisko Rzeszów-Jasionka (ok. 10 km od centrum) oraz połączenia kolejowe z Krakowem i Przemyślem.

W okolicy

Tuż obok stoi Letni Pałac Lubomirskich, a w drodze na Rynek miniesz kościół farny. Na Rynku czeka Podziemna Trasa Turystyczna Rzeszowskie Piwnice, a kilka przecznic dalej Muzeum Dobranocek. Na wycieczkę za miasto polecamy Zamek w Łańcucie (ok. 20 km).