Giszowiec w Katowicach

Giszowiec w Katowicach to zabytkowe osiedle górnicze zbudowane jak wieś-ogród: zamiast ceglanych bloków stoją tu bielone domy z wysokimi dachami, otoczone ogródkami i starymi drzewami. Powstał na początku XX w. dla górników kopalni Giesche i choć dwie trzecie zabudowy zburzono w PRL, zachowana część z placem pod Lipami wciąż zachwyca. To spokojniejszy, bardziej zielony „brat” pobliskiego Nikiszowca – idealny na niedzielny spacer.

Historia Giszowca

Osiedle założono 1 lipca 1907 r. z inicjatywy Antona Uthemanna, dyrektora kopalni Giesche, a zaprojektowali je kuzyni Georg i Emil Zillmannowie – autorzy także Nikiszowca. Budowa trwała do 1910 r. Pierwotna nazwa brzmiała Gieschewald, od nazwiska Georga von Giesche.

Zillmannowie wzorowali się na idei miasta-ogrodu i tradycyjnej śląskiej chałupie. Każda rodzina miała dom z ogródkiem, a w centrum powstały szkoły (katolicka i ewangelicka), dom towarowy, poczta, karczma, łaźnia z pralnią, nadleśniczówka i budynek zarządu.

W latach 70. XX w. około dwóch trzecich osiedla wyburzono pod bloki dla kopalni „Staszic”, a w latach 1979–1990 dzielnica nosiła nazwę Osiedle im. Staszica. Rozbiórki zatrzymały decyzje konserwatorskie z 1978 i 1987 r. Dramat mieszkańców pokazał Kazimierz Kutz w filmie „Paciorki jednego różańca”. Dziś Giszowiec jest na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Co zobaczyć w Giszowcu

• Plac pod Lipami – dawny plac targowy i serce osiedla, otoczony zabytkowymi budynkami.
• Karczma Śląska – dawna gospoda z salą balową i teatralną, dziś restauracja i dom kultury.
• Izba Śląska (Gawlikówka) – w parku obok: wnętrze śląskiej izby z meblami i sprzętami podarowanymi przez mieszkańców oraz galeria obrazów Ewalda Gawlika, malarza-amatora związanego z osiedlem.
• Ulice Przyjemna, Radosna i Gościnna – najlepiej zachowane domy z dwuspadowymi dachami i ogródkami.
• Park Giszowiecki (ok. 3,4 ha) i skwer Ewalda Gawlika, a nieco dalej tereny rekreacyjne przy stawach Barbara i Janina.

Jak zwiedzać

Spacer po zachowanej części osiedla zajmie ok. 1–1,5 godziny. Osiedle jest zamieszkane – podziwiaj domy z ulicy i nie wchodź na posesje. Teren jest płaski i zielony, dobry dla rodzin z wózkami i spacerowiczów z psami.

Izba Śląska (Gawlikówka) działa przy Młodzieżowym Domu Kultury – zwiedzanie po wcześniejszej rezerwacji telefonicznej (tel. 32 206 46 42), bilet 8 zł normalny i 4 zł ulgowy (stan na październik 2026). Na weekend warto umówić się z wyprzedzeniem; MDK może też zorganizować przewodnika po osiedlu.

W grudniu dom kultury organizuje Giszowiecki Jarmark Bożonarodzeniowy – termin edycji 2026 sprawdź na stronie MDK.

Dojazd i parking

Giszowiec leży w południowo-wschodniej części Katowic, kilka kilometrów od centrum. Dojedziesz autobusami ZTM z centrum (trasę najlepiej sprawdzić w aplikacji Jakdojade). Samochodem – parking przy placu pod Lipami; według Śląskiej Organizacji Turystycznej bezpłatny. Do Nikiszowca jest ok. 2–3 km, więc oba osiedla łatwo połączyć w jeden dzień, także rowerem.

W okolicy

• Nikiszowiec – ceglane osiedle tych samych architektów, Pomnik Historii.
• Dolina Trzech Stawów – park i stawy przy ul. Murckowskiej.
• Muzeum Śląskie i NOSPR w Strefie Kultury.