Kościół św. Michała Archanioła w Katowicach

Najstarszy budynek Katowic nie powstał w Katowicach. Drewniany kościół św. Michała Archanioła przez ponad cztery stulecia stał w Syryni pod Wodzisławiem Śląskim, a w 1938 roku rozebrano go belka po belce i złożono na nowo na Wzgórzu Beaty w parku Kościuszki. Dziś jest jednocześnie świątynią i oddziałem Muzeum Historii Katowic.

Historia: kościół w podróży

Datę 1510 podał niemiecki historyk sztuki Hans Lutsch, który widział ją wyrytą na belce – ta belka już nie istnieje. Kościół w Syryni wzmiankowano jednak znacznie wcześniej: pierwszą drewnianą świątynię wzniesiono tam w 1305 roku, a konsekrowano rok później. Nie wiadomo więc, czy w 1510 roku zbudowano nowy kościół, czy tylko przebudowano starszy. Obecny kształt budowla uzyskała w połowie XVII wieku.

Gdy syryńska parafia usamodzielniła się w 1925 roku i postawiła nowy kościół, starą świątynię sprzedano miastu Katowice za 5 tys. złotych. Kościół przeniesiono z inicjatywy ówczesnego prezydenta miasta Adama Kocura – miał być pierwszym obiektem planowanego w parku skansenu górnośląskiej architektury drewnianej. Kościół stanął w miejscu rozebranej wieży Bismarcka i został poświęcony 11 czerwca 1939 roku. Skansen nigdy nie powstał, a sprowadzony obok drewniany spichlerz później spłonął.

Co zobaczyć

• Zespół w „układzie śląskim”: osobne dwuspadowe dachy nad nawą, prezbiterium i kruchtami, wokół soboty z połowy XVII wieku i drewniane ogrodzenie z trzema bramami.
• Wolno stojącą dzwonnicę słupową z XVII wieku, przeniesioną razem z kościołem.
• Gotycką kamienną kropielnicę pod emporą, późnogotycką rzeźbę Matki Boskiej z Dzieciątkiem z początku XVI wieku i barokową ambonę.
• Dębową skrzynię z żelaznymi okuciami w kruchcie, ustawioną na oryginalnej posadzce z piaskowca.
• Lapidarium otwarte w 2009 roku – m.in. graniczny kamień górniczy, granitowy kamień drogowy i płyta ze zbiorowego grobu powstańców śląskich z Janowa.

Ciekawostki

Stara świątynia przetrwała w Syryni także dzięki cesarzowi Wilhelmowi II, który po wizycie w 1913 roku zakazał jej rozbiórki w razie budowy nowego kościoła. W latach 80. XX wieku kościółek był nieformalnym miejscem spotkań opozycji, upamiętniających górników zabitych 16 grudnia 1981 roku w kopalni „Wujek”. W latach 2024–2025 przeszedł renowację za 9,6 mln zł: wymieniono gont, wzmocniono posadzkę i zamontowano system przeciwpożarowy. W oryginale zachowało się około 35% materiału.

Tripto podpowiada

Kościół stoi na najwyższym punkcie parku Kościuszki przy ul. Kościuszki 112. Najprościej dojechać tramwajem jadącym ulicą Kościuszki, a potem wejść alejkami na wzgórze. Msze odprawiane są w niedziele i święta o 12:00 – w tym czasie obejrzysz wnętrze, ale bez zwiedzania. Zwiedzanie z przewodnikiem można zarezerwować przez Muzeum Historii Katowic. Na kościół i lapidarium wystarczy 30–45 minut, a resztę dnia spędzisz w parku, przy wieży spadochronowej.