Park Kościuszki w Katowicach

W 1928 roku w katowickim parku zamieszkały dwie lwice – prezent od właściciela cyrku z Drezna. Lwic dawno nie ma, ale park im. Tadeusza Kościuszki nadal jest najbardziej wartościowym terenem zieleni w Katowicach: z drewnianym kościołem z XVI wieku na wzgórzu, wieżą spadochronową związaną z obroną miasta we wrześniu 1939 roku i alejkami wytyczonymi jeszcze w XIX wieku.

Historia: od lasku do Parku Południowego

Początki parku sięgają 1888 roku, kiedy uporządkowano 6 ha podmiejskiego lasu. W latach 1894–1895 powstał Südpark, czyli Park Południowy, częściowo na terenach zlikwidowanej kopalni „Beate” – staw przy ulicy Kościuszki to dawny zbiornik kopalniany. W 1903 roku miasto wydzierżawiło od Tiele-Wincklerów 56 ha na 100 lat, a na Wzgórzu Beaty stanęła 20-metrowa wieża Bismarcka. Od 1912 roku do parku dojeżdżał tramwaj z rynku. Ostateczny kształt nadał mu ogrodnik Paweł Sallmann, od 1913 roku dyrektor Ogrodów Miejskich.

16 lipca 1922 roku właśnie tu podpisano akt przejęcia części Górnego Śląska przez Polskę. W 1925 roku park otrzymał imię Tadeusza Kościuszki. Wieżę Bismarcka rozebrano w latach 30., a jej elementy wmurowano w fundamenty budowanej katedry. W 1993 roku park wpisano do rejestru zabytków.

Co zobaczyć

• Wieżę spadochronową – symbol obrony Katowic. Pierwotną, 50-metrową wieżę postawiła w 1938 roku Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Dzisiejsza stalowa konstrukcja to powojenna replika: projekt z 1947 roku, budowa w latach 50., wzmocnienie w 1970 roku. W 2025 roku odnowiono ją, przywracając pierwotny grafitowy kolor i dodając nocną iluminację.
• Drewniany kościół św. Michała Archanioła na Wzgórzu Beaty, najwyższym punkcie parku – przeniesiony w 1938 roku z Syryni, dziś oddział Muzeum Historii Katowic.
• Pomnik Tadeusza Kościuszki, muszlę koncertową, murowaną altanę i tor saneczkowy.
• Pomnik Alpinistów z 2015 roku i cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej, przeniesiony tu w 1963 roku.
• Ponad 90 gatunków drzew i krzewów – m.in. buki, graby, lipy i klony, a wiosną kwitnące wiśnie piłkowane.

Ciekawostki

4 września 1939 roku grupa harcerzy próbowała z wieży spadochronowej bronić centrum Katowic przed nacierającą od południa niemiecką 239 Dywizją Piechoty. Przy wieży stoi obelisk ku czci poległych harcerzy, a co roku odbywają się tu obchody i inscenizacje historyczne. W konstrukcji wieży wciąż widać pozostałości dawnej, dwuosobowej windy elektrycznej. Od 2025 roku w parku stoi też figurka beboka Geodezjusza Śląskiego – w miejscu, gdzie przebiega południk 19° długości geograficznej wschodniej.

Tripto podpowiada

Wzdłuż ulicy Kościuszki jeżdżą tramwaje, z czterema przystankami na wysokości parku – to najwygodniejszy dojazd z centrum. Na spacer z wejściem na Wzgórze Beaty do kościoła i obejrzeniem wieży spadochronowej przeznacz 1,5–2 godziny. Wieżę najlepiej zobaczyć po zmroku, gdy działa nowa iluminacja. Dziś parkiem o powierzchni około 51 ha zarządza Zakład Zieleni Miejskiej w Katowicach.