Dworek Jana Matejki w Krakowie

Jan Matejko kupił ten dworek w 1876 roku za pieniądze ze sprzedaży obrazu „Batory pod Pskowem” – głównie po to, by jego często chorujące dzieci mogły oddychać wiejskim powietrzem. W Krzesławicach, dziś części Nowej Huty, malował m.in. „Kościuszkę pod Racławicami”, a do obrazu pozowali miejscowi chłopi. Dworek z XIX wieku, otoczony 4-hektarowym parkiem, jest dziś muzeum Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie poświęconym Matejce i Hugonowi Kołłątajowi.

Historia: od Kołłątaja do Matejki

Pod koniec XVIII wieku dobra krzesławickie dzierżawił Hugo Kołłątaj, rektor Akademii Krakowskiej i jeden z twórców Konstytucji 3 Maja. Z austriackiego więzienia w Ołomuńcu pisał tęskne listy i wiersze o „wioseczce ukochanej”, ale po wyjściu na wolność nie pozwolono mu wrócić. Jego dwór już nie istnieje – stał w miejscu, gdzie dziś przy parkingu znajduje się latarnia. Obecny dworek wznieśli w 1826 roku Kirchmayerowie, krakowska rodzina kupców i bankierów.

Matejko, spokrewniony z Kirchmayerami, szukał domu 10–15 km od Krakowa, by dojeżdżać tu bryczką z ul. Floriańskiej. Odnowił budynek i dobudował pracownię malarską oraz drewniany ganek własnego projektu z ażurową balustradą. Krzesławice były jego letnią siedzibą: tu powstały m.in. „Rzeczpospolita Babińska” z tutejszym sadem w tle, liczne studia i portrety. Za własne pieniądze artysta wybudował też we wsi szkołę, która stoi do dziś przy ul. Wańkowicza 17, a w 1890 roku zaprojektował pomnik orła na pobliskim Kopcu Wandy.

Ruina i ratunek

Po śmierci Matejki syn Tadeusz sprzedał majątek rządcy Teodorowi Cybulskiemu. W czasie II wojny światowej stacjonowały tu niemieckie wojska, które wycięły wiele starych drzew. W czasach PRL do dworku dokwaterowano lokatorów, piece rozbito, a pracownia Matejki się zawaliła. Ostatnia właścicielka, Maria Burzyńska, córka Cybulskich, w 1960 roku podarowała zrujnowany dwór z parkiem TPSP pod warunkiem, że zawsze będzie tu muzeum pamiątek po Kołłątaju i Matejce. Po kilkuletnim remoncie muzeum otwarto w styczniu 1966 roku.

Co zobaczyć

• Salon z obrazem głowy konia pędzla Matejki, jego rysunkami oraz starym fortepianem artysty.
• Pokój z pamiątkami po Kołłątaju i szkicami Matejki do polichromii w kościele Mariackim.
• Obrotowa sztaluga Matejki i widoki dworku malowane przez różnych artystów.
• Jadalnia z wielkim stołem, rzeźbionymi krzesłami i lampą naftową.
• „Poczet królów i książąt polskich” – portrety namalowane olejno przez uczniów Matejki, Leonarda Stroynowskiego i Zygmunta Papieskiego, według szkiców mistrza.
• Park ze stuletnimi drzewami, w tym rzadkim bukiem o czerwonych liściach, oraz popiersie Matejki dłuta Czesława Dźwigaja z 1994 roku.

Tripto podpowiada

Dworek przy ul. Melchiora Wańkowicza 25 jest otwarty w piątki, soboty i niedziele od 11:00, a w poniedziałki można zwiedzać po wcześniejszym umówieniu telefonicznym. Bilet normalny kosztuje 30 zł, ulgowy 20–25 zł, rodzinny 55 zł. Na zwiedzanie i spacer po parku zarezerwuj około godziny. Nie myl tego miejsca z Domem Jana Matejki przy ul. Floriańskiej 41 w centrum – tam artysta mieszkał na co dzień i tam dziś działa oddział Muzeum Narodowego w Krakowie.