Kościół Arka Pana w Nowej Hucie

Mieszkańcy socrealistycznej Nowej Huty, wzorcowego miasta dla robotników kombinatu, latami walczyli z komunistycznymi władzami o nowy kościół. Efektem ich uporu jest Arka Pana, kościół o kształcie łodzi z 70-metrowym masztem-krzyżem, jeden z najważniejszych przykładów polskiej architektury sakralnej XX wieku.

Historia: kościół wywalczony

Budowa świątyni wiąże się z obroną krzyża przez mieszkańców Nowej Huty w 1960 roku, w miejscu, gdzie pierwotnie miał stanąć kościół. Władze komunistyczne ostatecznie zgodziły się na budowę, ale w innym miejscu – w Bieńczycach. Z inicjatywy ks. Józefa Gorzelanego w latach 1967–1977 wzniesiono kościół według projektu Wojciecha Pietrzyka. Był to pierwszy nowo zbudowany kościół w Nowej Hucie.

18 maja 1969 roku kard. Karol Wojtyła wmurował kamień węgielny pochodzący z bazyliki św. Piotra w Watykanie, poświęcony przez papieża Pawła VI. Ten sam Wojtyła 15 maja 1977 roku konsekrował świątynię pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski.

Co zobaczyć

• Bryła – dach upodabnia kościół do arki, a także do kaplicy w Ronchamp projektu Le Corbusiera. Nad budynkiem góruje 70-metrowy krzyż-maszt, który jest zarazem elementem konstrukcji.
• Symbolika – do wnętrza prowadzi siedmioro drzwi (siedem sakramentów), a do ołtarza siedem stopni (siedem darów Ducha Świętego).
• Ołtarz i tabernakulum – ołtarz wykuto z jednego bloku marmuru karraryjskiego w kształcie dłoni. Tabernakulum ma formę kuli ziemskiej otoczonej stalowymi pierścieniami.
• „Z życia do życia” – monumentalna rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego autorstwa Bronisława Chromego w środkowej części kościoła; ściany boczne pokrywa Droga krzyżowa Mariusza Lipińskiego z lat 1980–1983.
• Kaplica Pojednania w podziemiach – drewniane „Piety polskie” Antoniego Rząsy i figurka Matki Bożej Pancernej wykonana z kul wydobytych z ran żołnierzy walczących pod Monte Cassino.
• Organy i dzwony – organy z 1979 roku zbudowała firma Rudolf von Beckerath z Hamburga (44 głosy, 3244 piszczałki). Osiem dzwonów na fasadzie, daru katolików z Holandii i Belgii, wygrywa melodie o pełnych godzinach od 6:00 do 21:00.

Ciekawostki

W tabernakulum osadzono kamień, który przez lata przedstawiano jako fragment Księżyca przywieziony przez załogę Apollo 11 i podarowany przez Pawła VI kard. Wojtyle. Badania wskazały jednak, że to raczej agregat kryształów pirytu, więc jego pozaziemskie pochodzenie jest bardzo wątpliwe. Pomnik Jana Pawła II przy schodach odsłonięto w 2009 roku.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Obrońców Krzyża 1 w dzielnicy Bieńczyce. Na obejrzenie wnętrza i podziemi wystarczy 30–45 minut. Warto przyjść kilka minut przed pełną godziną, żeby usłyszeć carillon. To czynna świątynia parafialna, więc zwiedzaj poza mszami. Arkę Pana dobrze połączyć ze spacerem po Nowej Hucie – Placu Centralnym i socrealistycznych osiedlach.