Drewniany wiatrak w Rydzynie

Pod koniec XVIII wieku w Rydzynie pracowały 24 wiatraki. Dziś został jeden — drewniany koźlak nazwany „Józef", który stoi na Młyńskiej Górze przy ul. Wyspiańskiego, wśród domów jednorodzinnego osiedla. To jedyny ocalały zabytek z dawnego zespołu wiatraków na północnych przedmieściach miasta.

Historia: wiatrak, który przeprowadził się na nowe miejsce

Według gminnego programu opieki nad zabytkami najstarsze części wiatraka mogą pochodzić z początku XIX wieku, choć ta data nie została potwierdzona. Wiatrak stał pierwotnie w miejscu, gdzie od końca lat 70. XX wieku rośnie osiedle zwane Młyńską Górą. Do 1939 roku był prywatny, po wojnie przejął go Państwowy Fundusz Ziemi, a od 1975 roku należy do gminy. Zboże przestano w nim mleć około 1950 roku i budynek zaczął niszczeć.

W latach 1981–1984 ocalałe elementy przeniesiono na obecne miejsce. W 2003 roku wiatrak wydzierżawił i wyremontował Jarosław Jankowski, a w sierpniu 2004 roku urządzono w nim Muzeum Rolnictwa i Młynarstwa. Działało ono osiem lat, aż w 2012 roku zbiory przeniesiono do wiatraków w Osiecznej. W 2014 roku wymieniono część drewnianego poszycia, a po wichurach w 2017 roku i na początku 2022 roku naprawiono i wykonano na nowo śmigi.

Jak działa koźlak

Koźlak to typ wiatraka popularny na pograniczu Śląska i Wielkopolski od końca XVII wieku. Cały drewniany budynek obraca się wokół pionowego słupa osadzonego w drewnianej podstawie, czyli „kozła". Dzięki temu młynarz mógł ustawić skrzydła pod wiatr, przesuwając cały wiatrak za pomocą długiego dyszla z tyłu. Józef ma trzy kondygnacje i konstrukcję szkieletową obitą deskami. Kozioł opiera się na fundamencie z polnych kamieni, ułożonym na planie krzyża.

Tripto podpowiada

Wiatrak ogląda się z zewnątrz — według gminy nie jest udostępniany do zwiedzania, bo brakuje zgody straży pożarnej. Na obejście i zdjęcia wystarczy 15 minut. Najwięcej dzieje się tu pod koniec wakacji, gdy gmina organizuje przy wiatraku festyn „Dzień wiatraka". Rydzyna leży około 8 km od Leszna, przy drodze Poznań–Wrocław, więc wiatrak warto połączyć ze spacerem do zamku Leszczyńskich i Sułkowskich. Jeśli chcesz zobaczyć wnętrze koźlaka z zachowanymi urządzeniami młyńskimi, pojedź do Muzeum Młynarstwa i Rolnictwa w Osiecznej.