Drewniany kościół w Szałszy

Kościół w Szałszy stoi tuż przy drodze krajowej nr 78 z Tarnowskich Gór do Gliwic, a mimo to łatwo go przeoczyć – drewnianą świątynię i sąsiedni pałac zasłaniają drzewa. Warto zjechać: w gontowym kościele Narodzenia NMP wisi gotycki obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w otoczeniu dwunastu apostołów, datowany na XV wiek, a obok w parku stoi ceglany pałac w stylu Tudorów.

Historia: od protestanckiej świątyni do kościoła filialnego

Szałsza pojawia się w dokumentach w 1425 roku. Pierwszy kościół lub kaplica powstał tu prawdopodobnie około 1460 roku, na co wskazuje wiek ołtarza głównego. Datowanie obecnej budowli bywa różne: parafia podaje połowę XVII wieku, a inne źródła – rok 1554 dla korpusu i okres po 1571 roku dla wieży. Pewne jest, że w pierwszej połowie XVII wieku, do 1655 roku, był to kościół protestancki.

W 1715 roku świątynię odnowiono i położono nowy dach. W 1784 roku zniszczyła ją wichura, a odbudował ją cieśla o nazwisku Kycia. Pod koniec XIX wieku dobudowano zakrystię, w 1968 roku pożar strawił znaczną część kościoła, lecz parafianie przywrócili mu dawną formę. Ostatnie prace konserwatorskie trwały w latach 2008–2010. Od 1930 roku kościół jest filią parafii św. Jana Chrzciciela w Gliwicach-Żernikach.

Co zobaczyć

• Zrębowa nawa i prezbiterium na podmurowaniu, kryte gontem, oraz wieża w konstrukcji słupowo-ryglowej – różnicę konstrukcji dobrze widać z zewnątrz.
• Sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę z kopułką z 1719 roku na dachu nawy.
• Marownia przy wieży – pomieszczenie na mary pogrzebowe, dobudowane na początku XX wieku.
• Gotycki obraz Madonny z apostołami oraz późnobarokowe ołtarze i XIX-wieczna ambona.

Ciekawostki

W Poniedziałek Wielkanocny, bardzo wcześnie rano, mężczyźni z kapłanem wyruszają w procesji „za Panem Bogiem” w okoliczne pola, modląc się o urodzaj – to rzadko spotykana dziś tradycja. Pałac obok zbudowała w 1781 roku Anna von Winter, a od 1832 roku należał do rodziny von Gröling, która w 1877 roku przebudowała go w stylu Tudorów; na przykościelnym cmentarzu jest jej zbiorowa mogiła.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Kościelnej w Szałszy (gmina Zbrosławice, powiat tarnogórski). Według strony parafii niedzielna msza odprawiana jest tu o 10:15 – to najpewniejsza okazja, by zajrzeć do wnętrza; odpust przypada 8 września. Na kościół, cmentarz i spacer do pałacu wystarczy 30–45 minut. W parku przy pałacu rosną trzy dęby szypółkowe o obwodzie 412–440 cm, a pałac to osobny obiekt z własnymi zasadami dostępu.