Radiostacja w Gliwicach

Radiostacja Gliwice to jedno z najważniejszych miejsc pamięci II wojny światowej w Polsce i zarazem wyjątkowy zabytek techniki. Nad parkiem przy ul. Tarnogórskiej wznosi się drewniana wieża antenowa o wysokości 111 metrów – najwyższa istniejąca drewniana konstrukcja w Europie. To tutaj 31 sierpnia 1939 roku Niemcy zainscenizowali „polski napad”, który propaganda Hitlera wykorzystała jako pretekst do agresji na Polskę. Dziś w zabytkowych budynkach działa oddział Muzeum w Gliwicach, a teren ma status Pomnika Historii.

Historia radiostacji

Pierwsza gliwicka rozgłośnia powstała w 1925 roku przy dzisiejszej ul. Radiowej. Miała poszerzyć zasięg wrocławskiego radia na wschodni, niemiecki wówczas Górny Śląsk i nadawać na polską stronę granicy. Po dojściu nazistów do władzy radio szybko podporządkowano propagandzie.

Nowa stacja nadawcza na trzyhektarowej działce przy Tarnogórskiej ruszyła 22 grudnia 1935 roku. Drewnianą wieżę zmontowała w ciągu pięciu miesięcy firma Christoph & Unmack z Niesky. W latach 20. i 30. w Niemczech postawiono 53 takie wieże – gliwicka jest jedną z nielicznych, które przetrwały.

Prowokacja gliwicka rozegrała się wieczorem 31 sierpnia 1939 roku, około godz. 20:00. Niewielka grupa esesmanów pod dowództwem Alfreda Naujocksa, przebrana za Polaków, opanowała radiostację i nadała krótki antyniemiecki komunikat po polsku. Na miejscu porzucono ciało Franciszka Honioka – 43-letniego górnośląskiego rolnika sympatyzującego z Polską, aresztowanego dzień wcześniej i zabitego przez Gestapo – jako „dowód” polskiego ataku. Akcja była częścią serii prowokacji znanych jako operacja „Himmler”; jej szczegóły znamy głównie z zeznań Naujocksa złożonych po wojnie na potrzeby procesu norymberskiego. Tego samego wieczoru berlińskie radio obwiniło Polskę o rozpoczęcie wojny, a następnego dnia Wehrmacht przekroczył granicę.

Stacja nadawała do 22 stycznia 1945 roku, gdy do miasta wkroczyła Armia Czerwona. Od jesieni 1945 roku nadawano stąd audycje Polskiego Radia Katowice, a w latach 1950–1956 nadajnik służył do zagłuszania Radia Wolna Europa. Później produkowano tu nadajniki. W 2002 roku kompleks kupiło miasto, a w 2005 roku przejęło go Muzeum w Gliwicach. W 2017 roku radiostację wpisano na listę Pomników Historii.

Wieża: inżynieria z modrzewia

Wieża ma 111 m wysokości (dokładnie 111,1 m) i podstawę 20 × 20 m. Zbudowano ją z belek modrzewiowych łączonych mosiężnymi śrubami – jest ich ponad 16 tysięcy, a w konstrukcji nie ma ani jednego stalowego gwoździa. Przekrój poziomy w każdym miejscu jest kwadratem, a pionowy – parabolą. Wieża ma cztery podesty, ostatni na wysokości 109,7 m, a na szczyt prowadzą drabiny o 365 szczeblach. Stopy kotwiczą cztery betonowe fundamenty ważące po 87 ton. Antena wisiała wewnątrz konstrukcji.

Zwiedzający nie wchodzą na wieżę – podziwia się ją z parku. Wieczorem jest podświetlana kilkoma tysiącami diod LED.

Co zobaczyć w muzeum

W budynku nadawczym zachowało się niemal kompletne wyposażenie techniczne z lat 30., z urządzeniami firm Lorenz, Telefunken i Siemens & Halske. Najcenniejszy jest nadajnik Lorenz o mocy 12 kW, który w 1963 roku trafił do Muzeum Techniki w Warszawie i wrócił na swoje miejsce w 2013 roku. Zobaczysz też stół kontrolny, stojaki sterowania i instalację chłodzenia lamp. Wystawa wyjaśnia kontekst prowokacji i wybuchu wojny.

Jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Na muzeum i spacer wokół wieży zaplanuj 1–1,5 godziny. Park jest bezpłatny i dobrze sprawdza się z dziećmi; najpierw obejdź wieżę dookoła, by docenić jej skalę, a potem wejdź do budynku. Przewodnika warto zamówić wcześniej – oprowadzanie po polsku kosztuje 70 zł, po angielsku 250 zł.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

Godziny otwarcia muzeum:

• poniedziałek: nieczynne
• wtorek i piątek: 11:00–16:00
• środa i czwartek: 11:00–18:00
• sobota i niedziela: 10:00–17:00

Bilety: normalny 20 zł, ulgowy 10 zł, rodzinny 30 zł, grupowy 5 zł/os. (od 10 osób). Soboty są bezpłatne dla wszystkich, a w niedziele rodzice z dziećmi mają 50% zniżki. Bilet okresowy na wszystkie oddziały Muzeum w Gliwicach (10 dni): 40/20 zł.

Kontakt: ul. Tarnogórska 129, 44-100 Gliwice, tel. 32 300 04 04 (rezerwacje grup i przewodników, dni robocze 9:00–16:00), info@muzeum.gliwice.pl.

Dojazd

Radiostacja leży w północnej części Gliwic, przy ul. Tarnogórskiej. Gliwice mają dobre połączenie autostradami A1 i A4; z Katowic jedzie się ok. 30 minut, z Krakowa około godziny i kwadransa. Najbliższe lotnisko to Katowice-Pyrzowice. Parkuj zgodnie z oznakowaniem w okolicy.

W okolicy

Radiostacja należy do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego i europejskiej sieci ERIH. W samych Gliwicach warto zobaczyć Rynek i Willę Caro – główną siedzibę Muzeum w Gliwicach.