Dolina Pałaców i Ogrodów

U stóp Karkonoszy, na obszarze ok. 100 km², zachowało się ponad trzydzieści dawnych rezydencji – od średniowiecznych warowni po XIX-wieczne pałace pruskiej arystokracji i rodziny królewskiej. Dolina Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej to nie jeden obiekt, lecz cały krajobraz kulturowy, który w 2011 roku uznano za pomnik historii. W XIX wieku bywali tu m.in. Goethe, Chopin, Caspar David Friedrich, John Quincy Adams i Izabela Czartoryska.

Jak powstał ten krajobraz

Kotlina ograniczona Górami Izerskimi, Kaczawskimi, Rudawami Janowickimi i Karkonoszami wielokrotnie zmieniała władców – Piastów świdnicko-jaworskich, Habsburgów, a od 1740 roku królów pruskich. W XIX wieku stała się jednym z najmodniejszych terenów wypoczynkowych. Rezydencje budowały tu rody Schaffgotschów, Radziwiłłów, Czartoryskich i Hohenzollernów, a przy projektach pracowali Karl Friedrich Schinkel, Friedrich August Stüler i architekt krajobrazu Peter Joseph Lenné. Pałace wpisano w rolniczo-leśny krajobraz tak, by góry stały się częścią parkowych widoków.

Po 1945 roku wiele obiektów splądrowano i zamieniono na siedziby PGR, szkoły lub mieszkania, a parki przeszły w zarząd Lasów Państwowych. Część z nich odzyskała dawny blask dopiero dzięki nowym właścicielom. W 2005 roku właściciele kilku pałaców założyli Fundację Doliny Pałaców i Ogrodów, która ustawiła drogowskazy i zabiega o wpis na listę UNESCO, a 24 października 2008 roku Związek Gmin Karkonoskich utworzył Park Kulturowy Kotliny Jeleniogórskiej.

Co zobaczyć

W granicach parku kulturowego jest 20 zamków i pałaców, m.in.:

• rezydencje w Bukowcu, Karpnikach, Łomnicy, Wojanowie, Bobrowie, Staniszowie, Mysłakowicach i Miłkowie,
• pałace w Kowarach (Nowy Dwór, Ciszyca) i w Jeleniej Górze (Cieplice, Sobieszów, Czarne),
• zamki Chojnik i Bolczów oraz ruiny Sokolca i Niesytna,
• domy tyrolskie w Mysłakowicach i zespół sanatoryjny Kowary-Wysoka Łąka.

Ciekawostki

Pałac w Łomnicy w latach 90. kupiła od gminy rodzina von Küsterów, która mieszkała tu do 1945 roku. Gdy Elisabeth von Küster przyjechała tu po raz pierwszy, budynek nie miał całych okien, a dach i stropy były zawalone. Rodzina uratowała pałac i sąsiedni Mały Pałac, zwany Domem Wdowy, a potem zaczęła odtwarzać zabudowania folwarczne.

Tripto podpowiada

Nie ma wspólnego biletu ani jednych godzin otwarcia: część rezydencji to hotele i restauracje, inne muzea, a niektóre można oglądać tylko z zewnątrz. Wybierz 2–3 obiekty na jeden dzień i sprawdź ich dostępność u właścicieli. Dobrym zestawem na początek mogą być na przykład Łomnica, Wojanów i Karpniki – na taką trasę zarezerwuj pół dnia. Parki najładniej wyglądają wiosną i jesienią, gdy widać zza drzew grzbiet Karkonoszy.