Dolina Kościeliska w Tatrach

Wapienne bramy skalne, jaskinie, polany z szałasami i potok, który przez tysiące lat wyrzeźbił wąwóz — Dolina Kościeliska to druga co do wielkości dolina polskich Tatr i najbogatsza w formy krasowe. Z Kir do schroniska na Hali Ornak prowadzi łagodny szlak dnem doliny, a po drodze odchodzą ścieżki do Jaskini Mroźnej, Smoczej Jamy i Wąwozu Kraków. Turyści przychodzą tu od 1815 roku, a Ludwik Zejszner uznał ją za piękniejszą od słynnych dolin Szwajcarii i Tyrolu.

Dolina w liczbach

Dolina ma około 9 km długości i 35 km² powierzchni. Zaczyna się w Kirach na wysokości około 927 m n.p.m. i sięga aż do grani głównej Tatr; najwyższym punktem w jej otoczeniu jest Błyszcz (2159 m). Dolną i środkową część tworzy głęboki wąwóz, którego ściany w trzech miejscach zbliżają się do siebie: to Brama Kantaka, Brama Kraszewskiego i Brama Raptawicka. Górną część wyrzeźbiły plejstoceńskie lodowce — jęzor lodowca z Doliny Pyszniańskiej miał 4,8 km długości, a w jednej z polodowcowych mis powstał Smreczyński Staw.

Historia: górnicy, zbójnicy i pasterze

Od końca XV wieku wydobywano tu srebro, miedź i antymon, później głównie rudę żelaza. Na polanie Stare Kościeliska działały piece hutnicze, fryszerka z kołem wodnym, karczma i kapliczka, aż w 1841 roku nieopłacalną hutę zlikwidowano. Doliną i dalej przez Tomanową Przełęcz wiódł szlak na Słowację, na którym na kupców czyhali zbójnicy — pamiątką są nazwy Zbójnickie Okna i Zbójnicka Turnia. Na 9 halach wypasano do 3 tys. owiec i kilkaset krów; po utworzeniu parku narodowego wypas zakończono, a od lat 90. XX wieku na kilku polanach przywrócono kontrolowany wypas kulturowy.

Co zobaczyć

• Szlak zielony z Kir na Halę Ornak: 5,5 km, około 1 godz. 40 min, 273 m podejścia.
• Kapliczka zbójnicka na Starych Kościeliskach i Lodowe Źródło tuż przy drodze.
• Jaskinia Mroźna (773 m) — jedyna płatna jaskinia w polskich Tatrach, udostępniona od maja do końca października; od ponownego otwarcia w 2023 roku trzeba mieć własną latarkę.
• Wąwóz Kraków ze Smoczą Jamą oraz jaskinie Mylna, Raptawicka i Obłazkowa — miejscami z łańcuchami i drabinkami, dla osób sprawnych.
• Smreczyński Staw, około 30 minut czarnym szlakiem od schroniska na Hali Ornak.

Ciekawostki

W dolinie jest kilkaset jaskiń i schronisk skalnych, w tym fragment Jaskini Wielkiej Śnieżnej — najdłuższej i najgłębszej w Polsce. Tuż przy wejściu do doliny w maju 2024 roku otwarto podziemny ośrodek edukacyjny TPN „Tatrzańskie Archiwum Planety Ziemia”. Inspirację czerpali tu m.in. Seweryn Goszczyński, Kazimierz Przerwa-Tetmajer i Stefan Żeromski.

Tripto podpowiada

Do Kir dojedziesz z Zakopanego autobusem lub busem; przy wylocie doliny są płatne parkingi. W dolinie obowiązuje zakaz wjazdu samochodów i rowerów, a wstęp do TPN jest płatny na miejscu. Za opłatą fiakrzy dowożą dorożką do Polany Pisanej, zimą kursują sanie. W sezonie to jedno z najbardziej zatłoczonych miejsc w Tatrach — wyjdź przed 9:00. Na samą dolinę do schroniska i z powrotem zaplanuj 4 godziny, z jaskiniami cały dzień. Do jaskiń zabierz czołówkę, rękawiczki i buty z dobrą podeszwą.