Cerkiew w Bystrem

Trzy blaszane kopuły z pozornymi latarniami wyrastają nad bieszczadzką łąką, z dala od głównych dróg. Cerkiew św. Michała Archanioła w Bystrem w gminie Czarna stanęła w latach 1901–1902, a już w 1951 roku opustoszała, gdy te tereny przeszły z ZSRR do Polski w ramach wymiany granicznej. Ocalała dzięki społecznikom i dziś jest jednym z najbardziej fotogenicznych zabytków Szlaku Architektury Drewnianej w Bieszczadach.

Historia

Pierwsza wzmianka o cerkwi w Bystrem pochodzi z 1607 roku; kolejną świątynię wzniesiono w 1681 roku. Obecną zbudowano według koncepcji lwowskiego architekta Wasyla Nahirnego, autora podobnych cerkwi w Lutowiskach i Lipiu. Była to cerkiew filialna parafii w Michniowcu. Po 1951 roku budynek stał opuszczony, a mimo starań wiernych rzymskokatolickich nie przywrócono go do kultu. Wyposażenie częściowo wywieziono, częściowo rozkradziono, a w 1962 roku fragmenty ikonostasu, XVIII-wieczne ikony i utensylia trafiły do składnicy ikon w Łańcucie. Na początku lat 90. rozważano nawet przeniesienie cerkwi do Sanoka – zabytek pozostał na miejscu dzięki Bieszczadzkiemu Oddziałowi Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, który opiekuje się nim od 1985 roku.

Co zobaczyć

• Bryła cerkwi – trójdzielna, orientowana, o konstrukcji zrębowej na podmurówce z kamienia, klasyczny przykład ukraińskiego historyzmu. Prezbiterium, nawę i babiniec wieńczą kopuły na wysokich ośmiobocznych bębnach.
• Wnętrze – współcześnie urządzono tu ekspozycję krzyży i utensyliów z bieszczadzkich cmentarzy i cerkwi. Z dawnego wyposażenia zostały rama ikonostasu, podstawa ołtarza i kiwot.
• Płyta nagrobna przed głównym wejściem, ułożona jako stopień – prawdopodobnie pochodzi ze starszej świątyni.
• Murowana dzwonnica parawanowa z 1939 roku.
• Cmentarz bojkowski z XIX wieku, około 100 m od cerkwi po drugiej stronie drogi, z trzynastoma zachowanymi nagrobkami, głównie z żeliwnymi krzyżami.

Ciekawostki

W czasie II wojny światowej największy dzwon ukryto pod podłogą prezbiterium (wiwtara). Pozostałe dzwony zabrano w latach 50., a ten ukryty odnaleziono dopiero w 1993 roku – dziś znajduje się w Michniowcu. Cerkiew wpisano do rejestru zabytków w 1970 roku, a w kolejnych dekadach remontowano ją etapami, m.in. dzięki zbiórkom publicznym i koncertowi charytatywnemu „Ratujmy cerkiew w Bystrem” w 2013 roku.

Tripto podpowiada

Dojazd: z Czarnej Górnej jedź drogą nr 896 w stronę Lutowisk, skręć w lewo na Bystre i Michniowiec, po około 6 km znów w lewo – po mniej więcej 1,5 km dotrzesz do cerkwi. Cerkiew obejrzysz z zewnątrz bez ograniczeń, a o możliwość wejścia do środka i ewentualne terminy udostępniania zapytaj wcześniej opiekunów lub sprawdź informacje Szlaku Architektury Drewnianej. Na cerkiew i cmentarz wystarczy 30–45 minut. Najładniejsze zdjęcia wychodzą z łąki od strony doliny, szczególnie jesienią.