Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach

Na dawnym poligonie pod Łambinowicami (niem. Lamsdorf) przez ponad siedemdziesiąt lat zakładano kolejne obozy: dla jeńców francuskich w 1870 roku, dla żołnierzy ententy w I wojnie światowej, a w II wojnie jeden z największych kompleksów jenieckich w Europie. Przeszło przez niego około 300 tysięcy jeńców z blisko 50 narodów. Dziś to Miejsce Pamięci Narodowej z cmentarzami, pomnikami i reliktami baraków, którym opiekuje się Centralne Muzeum Jeńców Wojennych.

Historia: sto lat obozów pod Lamsdorf

Prusy urządziły tu poligon na początku lat 70. XIX wieku. Pierwszy obóz powstał w czasie wojny prusko-francuskiej (1870–1871) i przeszło przez niego 3500–4000 Francuzów. W I wojnie światowej obóz był największym obszarowo ze wszystkich, jakie kiedykolwiek istniały w Lamsdorf, przebywało w nim łącznie około 90 tysięcy jeńców, a około 7 tysięcy z nich zmarło.

W sierpniu 1939 roku utworzono tu obóz przejściowy, przekształcony w październiku w Stalag VIII B. Przebywało w nim łącznie około 43 tysięcy żołnierzy Wojska Polskiego, a przez krótki czas także cywile, wśród nich o. Maksymilian Kolbe. Później dominowali Brytyjczycy (około 48 tysięcy), stąd potoczna nazwa „Britenlager”. W 1941 roku powstał drugi obóz – Stalag 318, później VIII F – dla jeńców radzieckich, najgorzej traktowanej grupy. Ze 180–200 tysięcy, którzy przez niego przeszli, zmarło około 40 tysięcy. Pierwsze miesiące spędzali pod gołym niebem i w wykopanych przez siebie ziemiankach. W 1944 roku przywieziono tu około 6000 powstańców warszawskich, m.in. rotmistrza Witolda Pileckiego i Aleksandra Gieysztora. Po wojnie, w latach 1945–1946, w Łambinowicach działał jeszcze obóz pracy utworzony przez polskie władze.

Co zobaczyć

• Cmentarz Jeńców Radzieckich z 1942 roku ze zbiorowymi, bezimiennymi mogiłami i Pomnikiem Martyrologii Jeńców Wojennych z 1964 roku, poświęconym wszystkim jeńcom zmarłym w obozach Lamsdorf.
• Stary Cmentarz Jeniecki o powierzchni około 4,5 ha z grobami z wojny prusko-francuskiej i I wojny światowej oraz pomnikami poświęconymi m.in. Serbom, Rosjanom, Brytyjczykom i Włochom.
• Relikty „obozu rosyjskiego”: pozostałości baraków, zrekonstruowana wieża strażnicza i ogrodzenie oraz plenerowa wystawa „Miejsce z blizną”, około 2 km od budynku muzeum.
• Po dawnym „obozie brytyjskim” zachowały się baseny przeciwpożarowe, szczątki baraków i Aleja Kasztanowa, którą prowadzono jeńców.
• Budynek muzeum z lat 30. XX wieku, dawna siedziba niemieckiej komendantury poligonu. W pobliżu stoją dawna wartownia, kasyno oficerskie i domy o konstrukcji szkieletowej.

Ciekawostki

• Brytyjski film „Hasło Odwaga” z 1962 roku luźno nawiązuje do ucieczki ze stalagu w Lamsdorf.
• W latach 1921–1924 na poligonie działał obóz dla niemieckich przesiedleńców z ziem, które po plebiscycie i powstaniach śląskich przypadły Polsce.

Tripto podpowiada

Wstęp jest bezpłatny. Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godz. 9:00–16:00. Trwają przygotowania nowej wystawy stałej, dlatego w budynku w Łambinowicach oglądasz obecnie wystawy czasowe. Teren pamięci jest rozległy: rozważ zwiedzanie z przewodnikiem (płatne, po wcześniejszej rezerwacji; w niedziele i święta tylko dla grup zorganizowanych liczących co najmniej 10 osób) albo wypożyczenie roweru, także po rezerwacji. Dojedziesz pociągiem na linii Opole–Nysa, autobusem z Nysy, Niemodlina lub Korfantowa, a samochodem około 15 km od zjazdu Nysa–Opole z autostrady A4. Zaplanuj 2–3 godziny. W pobliżu leżą Zamek w Niemodlinie i Pałac w Kopicach.