Zamek w Stopnicy

W zachodniej części Stopnicy, na Ponidziu, stoi zamek królewski założony około 1350 roku przez Kazimierza Wielkiego. Przez ponad 600 lat był stacją królewską, gniazdem kalwinistów, barokowym pałacem, siedzibą starostwa i magazynem warzyw. Spalony w 1944 roku, odzyskał dawną bryłę dopiero w 2011 roku – dziś działa w nim Gminne Centrum Kultury, a wstęp jest bezpłatny.

Historia: stacja na trakcie Kraków–Sandomierz

Za Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły zamek służył jako stacja królewska przy drodze z Krakowa do Sandomierza i ośrodek zarządzania okolicznymi dobrami. Jan Długosz opisał go w latach 1470–1480 jako dwór królewski, wręcz kamienny dwór. Kroniki notują dwa pobyty królowej Jadwigi, a Jagiełło zatrzymywał się tu pięciokrotnie: w 1405, 1410, 1411, 1412 i 1414 roku. W 1404 roku król nadał Stopnicę Świdrygielle, lecz po jego buncie dobra odebrano.

Od 1531 roku starostą był Marcin Zborowski, który założył na zamku zbór kalwiński. Starostwo stało się potem stawką rodowego konfliktu: w 1587 roku Andrzej Zborowski najechał Stopnicę i porwał starostę Stanisława Tarnowskiego z rodziną. Około 1618 roku prowadzono kolejne prace budowlane – z tego czasu pochodzi najpewniej budynek, który przetrwał do dziś. Splądrowany w czasie potopu szwedzkiego zamek wyremontował po 1664 roku Jan Klemens Branicki.

Od pałacu do magazynu

W 1783 roku starosta Eliasz Wodzicki przebudował zamek na barokowy pałac z dwiema murowanymi oficynami, a 11 czerwca 1787 roku gościł tu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po pożarze miasta w 1854 roku do dawnego pałacu przeniesiono władze miejskie, ale pięć lat później ogień strawił dach i piętro. Przed II wojną światową mieściły się tu starostwo powiatowe i gimnazjum. W 1944 roku budynek doszczętnie spłonął, około 1958 roku rozebrano piętro, a parterowy relikt służył spółdzielni ogrodniczo-pszczelarskiej jako punkt skupu owoców i warzyw.

Odbudowa i co zobaczyć dziś

W 2004 roku gmina Stopnica wykupiła budynek i odbudowała go na podstawie zdjęć i dokumentów, głównie z lat 30. XX wieku. Obiekt oddano do użytku w styczniu 2011 roku. Gminne Centrum Kultury zajmuje około 1,9 tys. m², a w środku znajdują się m.in. ekspozycja lokalnych zbiorów muzealnych, sala widowiskowa, biblioteka i studio nagrań. Obok powstał rozbudowany kompleks rekreacyjny z boiskami, kortem, sezonowym basenem z rozsuwanym dachem, skateparkiem i placem zabaw.

Tripto podpowiada

Na obejrzenie zamku i lokalnej ekspozycji wystarczy 30–45 minut, a z dziećmi warto doliczyć czas na plac zabaw i boiska obok. Według szlaku Green Velo wstęp do obiektu i korzystanie z terenu rekreacyjnego są nieodpłatne. Godziny otwarcia centrum kultury sprawdź przed przyjazdem. Do Buska-Zdroju jest stąd niedaleko, więc Stopnicę łatwo dołączyć do wycieczki po Ponidziu.