Cmentarz żydowski w Busku-Zdroju

Za kamiennym murem przy ul. Widuchowskiej, około kilometra na wschód od centrum Buska-Zdroju, leży cmentarz po żydowskiej społeczności uzdrowiska. Nie zachował się tu żaden nagrobek na swoim pierwotnym miejscu – ocalałe macewy zebrano wokół pomnika ofiar Zagłady. To miejsce pamięci i ciszy, nie typowa atrakcja.

Historia: od gminy do Zagłady

Żydzi mogli osiedlać się w Busku na stałe dopiero od 1862 roku; gmina ukształtowała się w latach 80. XIX wieku, a w 1888 roku zatwierdzono rabina. Cmentarz założono przy drodze na Stopnicę, a w 1928 roku dokupiono ziemię i ogrodzono go murem. Przy wejściu stał dom przedpogrzebowy z mieszkaniem stróża, a większość macew wykuto z chęcińskiego zlepieńca i piaskowca. W 1921 roku w Busku mieszkało 1464 Żydów. Większość z nich zamordowano w Treblince w październiku 1942 roku.

Podczas likwidacji getta Niemcy dokonywali na cmentarzu egzekucji, a ciała chowano w zbiorowych mogiłach. W 1943 roku rozstrzelano tu także dwie Polki, Zofię Dytkowską i Helenę Żurkiewicz, za pomoc partyzantom. Część macew Niemcy użyli do utwardzenia chodników. Po wojnie cmentarz zamknięto, a teren służył jako pastwisko i wysypisko.

Upamiętnienie

W 2016 roku, dzięki współpracy władz miasta, Fundacji Rodziny Nissenbaumów i prywatnych darczyńców, cmentarz uporządkowano i ogrodzono. Na osi bramy stanął pomnik ofiar Zagłady, wokół którego ustawiono kilkanaście ocalałych nagrobków, a przy wejściu tablice upamiętniające ofiary i renowację. Według inwentaryzacji ESJF zachowały się 2 całe macewy i 41 fragmentów. Cmentarz ma powierzchnię około 0,5 ha i jest wpisany do rejestru zabytków.

Tripto podpowiada

Wizyta zajmie 15–20 minut. Cmentarz jest ogrodzony; przed przyjazdem warto sprawdzić, czy brama jest otwarta. Zachowaj powagę miejsca pochówku, nie wchodź na macewy i nie przestawiaj ich fragmentów; mężczyźni mogą nakryć głowę zgodnie z żydowskim zwyczajem. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem po parku zdrojowym i dawnych willach uzdrowiska.