Zamek w Kończycach Małych

Przy drodze z Jastrzębia-Zdroju do Cieszyna, nad stawem w Kończycach Małych, stoi budowla nazywana „Cieszyńskim Wawelem". Przydomek zawdzięcza renesansowemu dziedzińcowi z arkadami, jakiego nie miała żadna inna siedziba szlachty cieszyńskiej. Choć wszyscy mówią o zamku, w rzeczywistości to dwór obronny – jedyny taki na Śląsku Cieszyńskim.

Historia: od Golasowskich do chłopskiej fortuny

Pierwszy, gotycki zamek wznieśli pod koniec XIV wieku Golasowscy. W 1560 roku rozbudował go Jerzy Sedlnicki – śladem tego jest kamienny portal z herbem Odrowąż. Po ślubie Katarzyny Sedlnickiej majątek przeszedł na Czelów herbu Kościesza, jeden z najważniejszych rodów Księstwa Cieszyńskiego. Piotr Czela, syn kanclerza księstwa, zamienił budowlę w czteroskrzydłową renesansową rezydencję z arkadowym dziedzińcem, otoczoną fosą, mokradłami i stawem.

W 1657 roku Kończyce kupił Wacław Pełka i na 180 lat zamek stał się siedzibą Pełków. W latach 20. XIX wieku zasypali fosy i założyli w ich miejscu ogród w stylu angielskim z aleją topolową. W 1837 roku wdowa po Jerzym Pełce sprzedała majątek Janowi Andrzejowi Folwarcznemu – chłopu, którego rodzina wzbogaciła się na dostawach dla wojska w czasach napoleońskich. Folwarczni gospodarowali tu aż do 1945 roku, gdy ostatnia właścicielka, Hildegarda Wurzian, wyjechała przed nadejściem Armii Czerwonej.

Co zobaczyć

• Arkadowy podcień na dziedzińcu z łukami koszowymi i gankiem na piętrze, wspartym na drewnianych słupach.
• Renesansowe obramienia okien z połowy XVI wieku, w części ze śladami krzyży, oraz renesansowe kraty w oknach parteru.
• Renesansowy portal w skrzydle południowo-zachodnim, boniowany, z nadprożem zdobionym prostymi rozetami.
• Izbę Regionalną w murach zamku.
• Park ze stawem i mostkiem – dawny ogród krajobrazowy w miejscu fos.

Ciekawostki

Zamek ucierpiał w czasie walk na początku 1945 roku i został doszczętnie splądrowany, a w 1946 roku przejęło go państwo. Odbudowano go w latach 1956–1958, a w 1960 roku do dwóch ocalałych skrzydeł dostawiono trzecie z salą widowiskową. Dlatego dzisiejszy układ to dwa prostopadłe skrzydła historyczne plus powojenna dobudowa, a nie pełny czworobok z czasów Czelów. Na dziedzińcu odbywają się koncerty cieszyńskiego festiwalu muzycznego „Viva il Canto".

Tripto podpowiada

Zamek należy do gminy Zebrzydowice. Mieści Izbę Regionalną i hotel, a w marcu 2025 roku gmina podpisała umowę z nowym najemcą lokalu gastronomicznego, po tym jak wcześniejsi najemcy zrezygnowali. Godziny Izby Regionalnej i działanie restauracji sprawdź przed przyjazdem w gminie lub Gminnym Ośrodku Kultury w Zebrzydowicach. Na spacer wokół stawu i obejrzenie dziedzińca wystarczy 30–45 minut. Przy zamku przebiega zielona trasa rowerowa nr 13 Rybnik – Jastrzębie-Zdrój – Ustroń oraz 25-kilometrowy Szlak Zamków nad Piotrówką, łączący m.in. Kończyce Wielkie i Zebrzydowice.