Szopka w Panewnikach

Co roku w grudniu ołtarz główny i boczne nawy neoromańskiej bazyliki franciszkanów w Katowicach-Panewnikach znikają za betlejemską scenerią o wymiarach 18 m wysokości, 32 m szerokości i 10 m głębokości. Panewnicka szopka uchodzi za największą w Europie szopkę ołtarzową budowaną wewnątrz świątyni, a jej tradycja jest niemal tak stara jak sam kościół. Przez okres świąteczny ściągają tu tłumy z całego Śląska.

Od skromnego żłóbka do tryptyku

Początek szopki, zależnie od źródła, datuje się na 1908 lub 1913 rok – kościół konsekrowano w lipcu 1908 roku. Pierwszym budowniczym był br. Ubald Miera, a najwcześniejsze żłóbki, jeszcze bez tła, stawiano po prawej stronie świątyni. W 1926 roku dodano kotarę z widokiem Jerozolimy, w latach 30. szopka przeniosła się na lewą stronę, a w 1933 roku jasne niebo zastąpiono gwiaździstym. Od 1947 roku szopka zajmuje ołtarz główny, a w 1981 roku przywieziono do niej oryginalną figurę Dzieciątka z Betlejem.

Po br. Ubaldzie budowę prowadzili br. Fabian Frytz i Franciszek Falkus. Od 1996 roku głównym budowniczym jest rzeźbiarz i artysta ludowy Paweł Jałowiczor z Jaworzynki, który rzeźbi nowe figury, odtwarza zniszczone i konserwuje starsze. Postawienie całości zajmuje około 15 dni.

Co zobaczyć

Szopka ma formę tryptyku. Centralna część ze Świętą Rodziną zmienia się niewiele, za figurką Dzieciątka mieści się tabernakulum. Lewe skrzydło przedstawia zwykle scenę z życia św. Franciszka z Asyżu, a prawe nawiązuje do bieżących wydarzeń z życia Kościoła, parafii, regionu lub kraju – dlatego co roku warto sprawdzić, jaki temat wybrali franciszkanie.

Do budowy używa się około 120 figur – drewnianych, gipsowych i z masy żywicznej – największe mierzą 150 cm. Według ustnych przekazów najstarsze z nich, pastuszek i kobieta z dzbanem, liczą ponad sto lat. Sceny dopełniają wypchane zwierzęta, wiatraki, młyn, studnia, szyb górniczy, domki i ogniska, a całość rozświetlają setki żarówek. Szukaj śląskich akcentów: górniczy szyb w Betlejem to lokalny podpis budowniczych.

Ciekawostki

• Tradycję szopek zapoczątkował założyciel zakonu, św. Franciszek, który w 1223 roku urządził żłóbek w grocie w Greccio – stąd franciszkańska troska o panewnicką szopkę.
• Na konsekrację kościoła w 1908 roku przybyło według kroniki około 80 tys. wiernych, a do stacji w Ligocie uruchomiono ponad 50 specjalnych pociągów.
• Na terenie klasztoru w okresie świątecznym działa też żywa szopka ze zwierzętami oraz szopka ruchoma.

Tripto podpowiada

Szopkę odsłania się na pasterkę i można ją oglądać przez kilka tygodni okresu Bożego Narodzenia. To czynny kościół, więc zwiedzaj poza mszami; w dni powszednie zwykle jest spokojniej niż w weekendy i w pierwsze dni świąt. Na szopkę w bazylice i żywą szopkę zaplanuj 45–60 minut. Bazylika stoi przy ul. Panewnickiej, na granicy Ligoty i Panewnik; obok rozciąga się Kalwaria Panewnicka z kopią Groty z Lourdes z 1905 roku.