Dawna synagoga i Mały Rynek w Kazimierzu Dolnym

Dawna synagoga przy ul. Lubelskiej 4 i sąsiedni Mały Rynek z drewnianymi jatkami to serce żydowskiej dzielnicy Kazimierza Dolnego, kilka kroków od głównego Rynku. Późnobarokowa bóżnica z miejscowego wapienia przetrwała wojnę, dewastację i kilkadziesiąt lat jako kino. Dziś należy do Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie i znów jest miejscem pamięci, wystaw i spotkań.

Historia synagogi

Według Kazimierskiego Ośrodka Kultury, Promocji i Turystyki pierwszą synagogę wzniesiono w tym miejscu w 1536 roku, na mocy królewskiego pozwolenia uzyskanego przez kahał. Budynek spłonął w 1557 roku, a nową, murowaną bóżnicę postawiono w 1667 roku. Obecne mury pochodzą z drugiej połowy XVIII wieku. Główna sala modlitwy, zagłębiona o kilka stopni względem terenu, była nakryta ośmioboczną drewnianą kopułą, a ściany i sklepienie zdobiły malowidła, m.in. ze Ścianą Płaczu i Grobem Racheli.

W 1940 roku Niemcy utworzyli w Kazimierzu getto dla około 2 tysięcy osób; w marcu 1942 roku zostało zlikwidowane, a jego mieszkańców wywieziono do getta w Opolu Lubelskim. Synagoga, zamknięta w 1939 roku, przetrwała okupację, ale w 1944 roku została zdewastowana. W 1953 roku odbudowano ją według projektu Karola Sicińskiego jako kino, które działało do 2003 roku. Od 2002 roku budynek należy do Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, a w 2024 roku wymieniono zabytkowy dach.

Co zobaczyć

• Bryłę synagogi na planie prostokąta (14,8 × 16,9 m) i zachowany zegar słoneczny na bocznej ścianie.
• Salę modlitw, gdzie odbywają się wystawy, pokazy filmów i koncerty, ze stałą wystawą fotografii „Żydowski Kazimierz” Benedykta Jerzego Dorysa, pokazującą przedwojenne miasto i życie jego żydowskich mieszkańców.
• Tablicę na południowej ścianie upamiętniającą trzy tysiące żydowskich mieszkańców Kazimierza zamordowanych w czasie wojny.
• Drewniane jatki z początku XIX wieku na Małym Rynku.

W budynku działają sklepik z książkami i judaikami, koszerna kawiarnia „U Esterki” oraz pokoje gościnne.

Legenda o Esterce

Według podania bóżnicę miał ufundować sam Kazimierz Wielki dla ukochanej Esterki, w podzięce za urodzenie synów. Kamienie miały pochodzić ze Ściany Zachodniej w Jerozolimie, a zasłony na Aron ha-kodesz miała uszyć sama Esterka. Historycy datują budynek znacznie później, ale legenda wciąż żyje – choćby w nazwie kawiarni.

Tripto podpowiada

• Czas: na synagogę i Mały Rynek wystarczy 20–30 minut.
• Otwarcie: szczegółowe informacje o zwiedzaniu i noclegach podaje strona synagogi prowadzona przez Gminę Żydowską w Warszawie – sprawdź je przed przyjazdem.
• Parking: centrum Kazimierza jest ciasne – zostaw auto na wyznaczonych parkingach i dojdź pieszo.
• Dalej: z Małego Rynku jest blisko na główny Rynek i ul. Lubelską, którą dojdziesz w stronę Góry Trzech Krzyży.