Kościół Farny w Kazimierzu Dolnym

Biała bryła fary zamyka kazimierski Rynek jak kulisa w teatrze: obie pierzeje placu wytyczono tak, by ich przedłużenia zbiegały się właśnie w kościele. Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja stoi na zboczu pod ruinami zamku, a w środku kryje sklepienia z ozdobnymi sztukateriami w stylu renesansu lubelskiego i organy z 1620 roku, jedne z najstarszych grywalnych w Polsce. Wstęp jest bezpłatny.

Historia: od gotyku do renesansu lubelskiego

Parafię wzmiankowano w 1325 roku, a za fundatora kościoła uważa się Kazimierza Wielkiego. W zachodniej części budowli, w masywie wieżowym z emporą, przetrwały ślady jeszcze starszej, romańskiej świątyni; w XIV wieku kościół powiększono, z tego czasu pochodzi gotycki portal zachodni. Pożary miasta w latach 60. i 80. XVI wieku dotknęły także farę. Renesansową przebudowę, zakończoną w 1613 roku, poprowadził Jakub Balin, Włoch i obywatel Lublina. Wtedy powstały charakterystyczne sztukaterie sklepień z motywami krzyży, gwiazd, serc i rozetek, ozdobne szczyty z obeliskami i sygnaturka. Tak narodził się styl nazywany renesansem lubelskim, którego wzorcowym dziełem stała się później kolegiata w Zamościu.

Co zobaczyć

• Organy z 1620 roku zbudowane przez organmistrza Szymona Liliusza, 35-głosowe, z mechaniczną trakturą i manierystycznym prospektem. Wciąż grają podczas koncertów i Kazimierskiego Festiwalu Organowego.
• Sklepienie sieciowe Jakuba Balina bez podziału na przęsła, wypełnione ornamentem sztukatorskim.
• Kaplica Górskich z lat 1625–1629, z kopułką z latarnią na wzór Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.
• Kaplica Królewska (Różańcowa) z lat 1646–1653, barokowa wariacja na temat tego samego wzoru.
• Kaplica Borkowskich z lat ok. 1612–1615, fundacji Elżbiety Kochanowskiej z Czarnolasu.
• Obeliski w szczytach, symbol przemijania, nawiązujący do obelisku ustawionego w 1586 roku przed bazyliką św. Piotra w Rzymie.

Ciekawostki

Fara nie jest orientowana: ukształtowanie zbocza sprawiło, że absyda prezbiterium skierowana jest na południowy wschód. Wieżę frontową zbudowano w 1521 lub 1536 roku jako niemal ślepą, grubościenną budowlę obronną; otwory przebito dopiero, gdy funkcja obronna stała się zbędna. Z placu przed kościołem reformatów widać, jak fara, zamek i baszta tworzą stopniowaną kompozycję wznoszącą się nad miastem.

Tripto podpowiada

Według regulaminu parafii farę zwiedzasz w dni powszednie w godzinach 10.00–17.00 latem i 11.00–15.00 zimą, w niedziele i święta 14.00–17.00. Wejście jest możliwe najpóźniej 30 minut przed zamknięciem, a w czasie mszy, ślubów i pogrzebów oraz pół godziny przed nimi zwiedzanie jest wstrzymane. Parafia okresowo zamyka kościół na prace konserwatorskie, w tym renowację organów, więc warto sprawdzić aktualności na stronie fary. Na wnętrze wystarczy 20–30 minut; potem wejdź ścieżką na Wzgórze Trzech Krzyży i do ruin zamku, skąd fara wygląda najlepiej.