Spodek w Katowicach

Kiedy w 1960 roku makieta katowickiej hali trafiła na okładki europejskich pism architektonicznych, komitet organizacyjny igrzysk olimpijskich w Rzymie poprosił o nią na wystawę sztuki. Jedenaście lat później „latający spodek” wylądował przy dzisiejszym rondzie gen. Jerzego Ziętka – i do dziś jest najbardziej rozpoznawalnym budynkiem Katowic. Spodek to hala widowiskowo-sportowa w kształcie ściętego, odwróconego stożka, otwarta 8 maja 1971 roku.

Historia budowy

Konkurs na wojewódzką halę widowiskowo-sportową rozpisano w 1959 roku. Wygrał zespół warszawskiego biura projektów z architektami Jerzym Hryniewieckim, Maciejem Gintowtem i Maciejem Krasińskim; głównym pomysłodawcą i konstruktorem był inżynier Wacław Zalewski. Hala miała pierwotnie stanąć w parku w Chorzowie, ale Jerzy Ziętek przeniósł ją bliżej centrum Katowic – na teren, gdzie w XIX wieku działały huty cynku. Budowa w latach 1964–1971 nie obyła się bez nerwów: w 1966 roku pękły dwie przypory, prace wstrzymano, a spór o obliczenia rozstrzygnęła dopiero komisja naukowa w styczniu 1967 roku, przyznając rację projektantom. Otwarcie zorganizowano w 50. rocznicę III powstania śląskiego, z udziałem ponad 12 tysięcy gości.

Konstrukcja

Dach Spodka był jednym z pierwszych na świecie zrealizowanych w koncepcji tensegrity: do stalowego pierścienia w środku prowadzi 120 lin rozpiętych promieniście nad widownią, zakotwionych w sztywnym pierścieniu obwodowym. Rozpiętość stożka wynosi 126 m. Elewację pokrywa około 30 tysięcy aluminiowych łusek ułożonych w karo – pierwotnie były eternitowe. Detale warto obejrzeć z bliska: na tarasach użyto cegły klinkierowej i płukanych rzecznych kamyków, a nawis dachu zdobi tłuczona biała porcelana.

Wielkie wydarzenia

W Spodku grali m.in. Metallica – 10 lutego 1987 roku dała tu swój pierwszy koncert w Polsce – Tina Turner, Elton John i Kraftwerk, a zespół Dżem nagrał w 1992 roku koncertowy album „Wehikuł czasu – Spodek ’92”. W hali reprezentacja Polski pokonała ZSRR na mistrzostwach świata w hokeju na lodzie w 1976 roku, polskie koszykarki zdobyły mistrzostwo Europy w 1999 roku, a siatkarze – mistrzostwo świata w 2014 roku po finale z Brazylią.

Strefa Kultury i zabytek

Spodek tworzy dziś Strefę Kultury razem z Międzynarodowym Centrum Kongresowym (połączonym podziemnym przejściem), siedzibą NOSPR i Muzeum Śląskim, wyrosłymi na terenie dawnej kopalni „Katowice”. Po przeciwnej stronie alei stoi pomnik Powstańców Śląskich z tego samego okresu. 13 maja 2025 roku Spodek wpisano do rejestru zabytków – po tym, jak pojawiły się plany rozbiórki jego schodów i tarasów.

Tripto podpowiada

Bryłę obejrzysz z zewnątrz o każdej porze i bezpłatnie; najefektowniej wygląda o zmierzchu, gdy łuski połyskują w podświetleniu. Najbliższy przystanek tramwajowy to Katowice Rondo. Zwiedzanie wnętrz z przewodnikiem odbywa się tylko w wyznaczonych terminach – sprawdź je na stronie spodekkatowice.pl. Na spacer wokół Spodka i przez Strefę Kultury zarezerwuj około godziny, a jeśli masz więcej czasu, dołóż Muzeum Śląskie.