Muzeum Śląskie w Katowicach

Na powierzchni widać tylko szklane prostopadłościany, ceglane budynki dawnej kopalni i wieżę wyciągową. Właściwe Muzeum Śląskie schowano pod ziemią: galerie zajmują podziemne kondygnacje pod terenem zlikwidowanej kopalni „Katowice”. To największa opowieść o Górnym Śląsku w jednym miejscu — od Matejki i Wyspiańskiego, przez sztukę naiwną górników, po historię regionu pokazaną bez cenzury.

Historia: muzeum, które Niemcy rozebrali

Muzeum powołał Sejm Śląski 23 stycznia 1929 roku, a pierwszym dyrektorem został Tadeusz Dobrowolski. Dla placówki Karol Schayer zaprojektował nowoczesny gmach na planie litery H, z klimatyzacją i ruchomymi schodami — budowę ukończono w 1939 roku, a otwarcie zaplanowano na 1940. Nie doszło do niego: po zajęciu Katowic Niemcy wywieźli zbiory do Bytomia, a prawie gotowy budynek w latach 1941–1944 rozebrali do fundamentów. Muzeum odrodziło się dopiero w 1984 roku, w dawnym Grand Hotelu przy al. Korfantego, a w 2015 roku przeniosło się na teren kopalni „Katowice” (dawniej „Ferdinand”) w Bogucicach.

Architektura pod ziemią

Nową siedzibę zaprojektowała austriacka pracownia Riegler Riewe Architekten z Grazu, wybrana w międzynarodowym konkursie w 2007 roku. Założenie było proste: jak najmniej ingerować w poprzemysłowy krajobraz. Na powierzchni stoją hol, budynek administracyjny i szklane świetliki, a ekspozycje zajmują poziomy −2 i −4. Kompleks ma ponad 25 tys. m² powierzchni, w tym 6 tys. m² wystawienniczej, a jedna z sal ma 12,5 m wysokości. Budynek był nominowany do Nagrody Miesa van der Rohe 2015. Odnowione obiekty kopalni pełnią nowe funkcje: w maszynowni działa restauracja, w magazynie odzieży Centrum Scenografii Polskiej, a na szczycie wieży szybu „Warszawa II” urządzono taras widokowy.

Co zobaczyć

Zbiory liczą ponad 118 tys. obiektów, z których około 1,4 tys. pokazano na sześciu wystawach stałych:

• „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów” — największa ekspozycja (1364 m²), także o niemieckim dziedzictwie regionu i tematach przemilczanych w PRL;
• Galeria sztuki polskiej 1800–1945 — m.in. Matejko, Chełmoński, Malczewski, Wyspiański, Boznańska;
• Galeria sztuki polskiej po 1945 — od Kantora i Nowosielskiego po Beksińskiego i Hasiora;
• Galeria plastyki nieprofesjonalnej, z pracami malarzy-górników;
• Galeria śląskiej sztuki sakralnej oraz Laboratorium przestrzeni teatralnych.

Ciekawostki

Pierwsze obrazy do galerii malarstwa kupiono już w 1927 roku, w tym „Ostafiego Daszkiewicza” Jana Matejki i dwa płótna Chełmońskiego. W 2012 roku muzeum udostępniło pierwszą w swojej historii stałą trasę dla osób niewidomych i słabowidzących. W pobliżu, w tej samej Strefie Kultury, stoją siedziba NOSPR i Międzynarodowe Centrum Kongresowe.

Tripto podpowiada

Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godz. 10:00–20:00, w poniedziałki jest zamknięte. Na pierwszą wizytę zarezerwuj 2–3 godziny, a z wystawami czasowymi pół dnia; jeśli masz mniej czasu, wybierz „Światło historii” i jedną galerię malarstwa. Ceny biletów i dostępność wieży widokowej (po remoncie w latach 2023–2026) sprawdź przed wizytą na stronie muzeum. Na miejscu są dwa parkingi — naziemny (120 miejsc) i podziemny (220 miejsc); pierwsze 3 godziny postoju są bezpłatne, a każda kolejna kosztuje 5 zł. Ze Spodka i ronda dojdziesz pieszo w kilka minut.