Rzeźby kultowe na Ślęży

Na stokach Ślęży i w Sobótce stoją granitowe posągi, które badacze łączą z kręgiem kultury celtyckiej i datują najczęściej na okres lateński, około 400–200 roku p.n.e. Najbardziej znane to Niedźwiedź na szczycie i Panna z rybą w zadaszonej wiacie przy szlaku. Na wielu z nich wyryto znak ukośnego krzyża, a cała góra uchodzi za dawny ośrodek kultu solarnego.

Święta góra

Ślęża była ośrodkiem kultu miejscowych plemion, którego początki sięgają epoki brązu, a schyłek przypada na chrystianizację w X–XI wieku. Na szczycie i w jego pobliżu zachowały się fragmenty kamiennych wałów szerokich na około 12 m oraz posągi: „Panna z rybą”, „Mnich”, „Grzyb” i dwa „Niedźwiedzie”. Wykuto je z jasnego granodiorytu biotytowego, tzw. granitu strzeblowskiego. Znak ukośnego krzyża badacze wiążą z kultem solarnym, choć na części rzeźb mógł zostać wyryty dopiero po chrystianizacji albo w XX wieku.

Niedźwiedź na szczycie

Posąg długi na około 148 cm i wysoki na ok. 100 cm przedstawia schematycznie zwierzę stojące na czterech łapach – niedźwiedzia albo dzika. Odkryto go przy drodze w okolicy Strzegomian, prawdopodobnie poza pierwotnym miejscem. Znany był co najmniej od XVIII wieku, gdy leżał na boku; w 1853 roku stał już pionowo, a w 1903 roku przeniesiono go na szczyt Ślęży. Dziś stoi pod jaworem w pobliżu kościoła Nawiedzenia NMP. Mieszkańcy Strzegomian mieli obrzucać go kamieniami z okrzykiem „Dziku, masz tu prosię” – powód zwyczaju nie jest znany. Sylwetka niedźwiedzia trafiła do herbu Sobótki zaprojektowanego w 1960 roku.

Panna z rybą i drugi niedźwiedź

Na północnym stoku, na wysokości ok. 495 m n.p.m., w zadaszonej wiacie przy szlaku stoją razem Panna z rybą i drugi, uszkodzony niedźwiedź. Panna to bezgłowa postać w fałdzistej szacie, która trzyma oburącz pionowo ułożoną rybę – prawdopodobnie pstrąga lub łososia – długą na ok. 1,4 m. Mimo nazwy przedstawia raczej mężczyznę. Dziś mierzy ok. 2,2 m, a pierwotnie miała co najmniej 3 m. W 1733 roku odkrył ją w rumowisku skalnym Gottfried Heinrich Burghart, a kontrapostowy układ nóg zdradza wpływy rzeźby greckiej.

Mnich i Grzyb

Mnich stoi w Sobótce przy ul. Armii Krajowej, między parkingiem a Domem Turysty „Pod Wieżycą”; przeniesiono go z okolic wsi Garncarsko. Grzyb – prawdopodobnie dolna część ludzkiej postaci – również znajduje się w Sobótce.

Tripto podpowiada

Rzeźby najłatwiej zobaczyć podczas jednej wycieczki z Sobótki. Mnich stoi ok. 10 minut od parkingu przy ul. Armii Krajowej, Panna z rybą i drugi niedźwiedź – przy szlaku za Wieżycą, w miejscu, gdzie żółty szlak łączy się z czerwonym z Sobótki, a Niedźwiedź czeka na szczycie (718 m n.p.m.). Wejście z Sobótki na Ślężę i powrót to ok. 8 km i niespełna 3 godziny marszu. Posągi są zabytkami: nie wspinaj się na nie i nie odtwarzaj dawnego zwyczaju rzucania kamieniami.