Rynek w Olsztynie

Rynek w Olsztynie, czyli Rynek Starego Miasta (oficjalnie ulica Stare Miasto), to serce stolicy Warmii i Mazur i najlepszy punkt startowy spaceru po olsztyńskiej starówce. Na środku placu stoi ceglany Stary Ratusz z zegarami słonecznymi, a wokół ciągną się kamienice z podcieniami, sgraffitami i ogródkami kawiarni. Kilka minut stąd czekają Wysoka Brama, katedra św. Jakuba i zamek kapituły warmińskiej, w którym mieszkał Mikołaj Kopernik.

Historia rynku w Olsztynie

Plac wytyczono w XIV wieku, gdy Olsztyn otrzymał prawa miejskie (1353). Przez stulecia był głównym targowiskiem – handlowano nawet w samym ratuszu i jego piwnicach. Ratusz spłonął wraz z większą częścią miasta w 1620 roku i już cztery lata później został odbudowany; w XVIII wieku i w okresie międzywojennym dostawiano kolejne skrzydła, to drugie na miejscu dawnego browaru. W 1915 roku władze miasta przeniosły się do Nowego Ratusza.

Najbardziej dramatyczny był luty 1945 roku: wkraczające wojska radzieckie spaliły większość kamienic przy placu. Odbudowa w latach 50. nie odtworzyła przedwojennego wyglądu – nowe domy otrzymały formy nawiązujące do renesansu i baroku, z podcieniami, sgraffitami i płaskorzeźbami. Przez rynek do 1965 roku jeździł tramwaj, a w latach 60. kręcono tu sceny do serialu „Stawka większa niż życie”.

Co zobaczyć na rynku

• Stary Ratusz – po spaleniu w 1945 roku odbudowany w latach 1946–1949; podczas remontu w 2003 roku, na 650-lecie miasta, odtworzono wieżyczkę i odsłonięto gotyckie detale. Od 1996 roku mieści Wojewódzką Bibliotekę Publiczną. Na narożnikach szukaj kolorowych zegarów słonecznych.
• Dom Burmistrza – kamienica z gotyckimi arkadami, tradycyjnie uważana za najważniejszą przy rynku; pierwsza wzmianka pochodzi z 1507 roku.
• Pierzeje z podcieniami – pastelowe kamienice z lat 50., w tym budynek Restauracji Staromiejskiej (działa od 1958 roku).
• Fontanna i scena przed biblioteką – miejsce letnich koncertów i jarmarków.

Ciekawostki, których nie widać na pierwszy rzut oka

Przyjrzyj się płaskorzeźbom na odbudowanych fasadach – jedna z nich przedstawia Michała Kajkę, mazurskiego poetę ludowego. W kamienicy pod numerem 23 przez równo sto lat, od 1911 do 2011 roku, działało kino – najpierw jako Luisen Theater, później jako Awangarda. Przy rynku znajdował się też rodzinny dom Ericha Mendelsohna, urodzonego w Olsztynie architekta, autora słynnej Wieży Einsteina w Poczdamie. Tramwaj, który od 1907 roku przejeżdżał wschodnią częścią placu, zniknął w 1965 roku, a plac jest dziś strefą pieszą.

Najwięcej życia jest tu od wiosny do jesieni, kiedy kamienice wystawiają ogródki, a na scenie odbywają się koncerty. Zimą plac jest spokojniejszy, za to dobrze widać architekturę bez parasoli i namiotów – to dobra pora na zdjęcia ratusza.

Zwiedzanie i praktyczne informacje

Rynek jest dostępny całodobowo i bezpłatnie (stan na październik 2026). Na sam plac wystarczy 20–30 minut, na spacer po całym Starym Mieście z zamkiem – 2–3 godziny. Teren jest płaski, wybrukowany kostką; z wózkiem przejedziesz, choć nawierzchnia bywa nierówna. Piwnice ratusza nie są udostępniane. Starówka to strefa piesza – samochód zostaw na parkingach w Śródmieściu; od strony północnej najbliżej są przystanki przy placu Jedności Słowiańskiej, od południa – przy ulicy Grunwaldzkiej.

W okolicy

Ulicą Staromiejską dojdziesz do gotyckiej Wysokiej Bramy, dawnej Bramy Górnej. Na wschód od rynku wznosi się katedra św. Jakuba, a na zachód – zamek kapituły warmińskiej z Muzeum Warmii i Mazur, gdzie w latach 1516–1521 urzędował Kopernik. Spacer warto zakończyć nad Łyną, która opływa Stare Miasto.