Rynek Górny w Wieliczce

Na płycie Rynku Górnego w Wieliczce bruk nagle się otwiera, a z rozpadliny wyłaniają się górnicy. To „Solny świat”, trójwymiarowe malowidło o powierzchni 350 m², uznawane za największe takie dzieło w Polsce. Kwadratowy rynek ze średniowiecznym układem, Pałacem Przychockich i małomiasteczkowymi kamienicami leży kilka minut spacerem od szybu Daniłowicza, więc łatwo go połączyć ze zwiedzaniem kopalni soli.

Historia: kwadrat wycięty w XIV wieku

Plac wytyczono wkrótce po lokacji Wieliczki w 1290 roku i początkowo był większy niż dziś. Przy translokacji miasta w 1361 roku, za Kazimierza Wielkiego, wydzielono z jego środka kwadrat o boku ok. 75 m, a dawne fragmenty placu od północy i południa przeznaczono pod zabudowę. Z narożników rynku wychodzi osiem ulic, po dwie z każdego rogu. Przez plac biegł szlak handlowy z Krakowa na Węgry.

Na rynku stał ratusz, rozebrany w 1784 roku. Do lat 70. XIX wieku dominowała zabudowa drewniana, którą zniszczył pożar w 1877 roku. Działki po spalonych domach wykupili Żydzi z pobliskiego Klasna i wznieśli murowane, jedno- i dwupiętrowe kamienice, z których większość stoi do dziś. Od 1977 roku rynek jest wpisany do rejestru zabytków.

Co zobaczyć

• Pałac Przychockich w południowej pierzei, najokazalszy budynek rynku. Zbudowano go w 1784 roku staraniem wielickich mieszczan Jana i Kazimierza Przychockich, na fundamentach dawnego ratusza. Od 1818 roku należał do kopalni, mieścił biura sprzedaży soli, a później gimnazjum. Dziś ma tu siedzibę Starostwo Powiatowe; podczas remontu w 2017 roku elewację z podwójnymi schodami przemalowano na żółto.
• Tablica na fasadzie pałacu upamiętnia wymarsz oddziału wielickich górników i mieszczan pod wodzą Edwarda Dembowskiego do Krakowa 24 lutego 1846 roku.
• „Solny świat” 3D Ryszarda Paprockiego, przedstawiający skalną rozpadlinę z podziemną kopalnią. Autor wkomponował w malowidło stojące już na placu brązowe rzeźby czterech górników wychodzących z podziemi na drewniane pomosty oraz kopalniany wózek.
• XIX-wieczne kamienice wokół placu; wieczorem uwagę przyciąga podświetlany napis „Wieliczka”.

Ciekawostki

Malowidło wykonano technikami odpornymi na pogodę oraz ruch pieszych i pojazdów, a VisitMałopolska podaje, że to prawdopodobnie drugi co do wielkości taki obraz na świecie. Do Pałacu Przychockich można wejść, bo działa w nim urząd, więc w dzień powszedni warto zajrzeć do środka; zachowano w nim kamienne relikty w piwnicach i odtworzono polichromie na piętrze.

Tripto podpowiada

Rynek jest placem miejskim, wstęp jest wolny o każdej porze. Na spacer z malowidłem i pałacem wystarczy 20–30 minut. Iluzja 3D działa najlepiej z jednego miejsca, więc zanim zrobisz zdjęcie, poszukaj miejsca, z którego rozpadlina wygląda na najgłębszą. Parking przy rynku jest płatny. Z Krakowa dojedziesz pociągiem do stacji Wieliczka Rynek-Kopalnia albo autobusem 304 do przystanku Wieliczka Rynek.