Rotunda św. Gotarda w Strzelinie

Na wzniesieniu przy strzelińskiej starówce stoi jedna z najstarszych kamiennych budowli Dolnego Śląska — romańska rotunda św. Gotarda. Kościółek na planie centralnym powstał prawdopodobnie w pierwszej połowie XIII wieku, choć część badaczy datuje go na koniec XII stulecia. Typ budowli znany z Czech i Moraw ma na Śląsku dziś tylko dwie zachowane analogie: w Cieszynie i we wsi Stronia koło Oleśnicy.

Wieża, która była kościołem

Pierwotny kształt rotundy zatarły kolejne przebudowy. W XIV wieku półkoliste prezbiterium zastąpiono prostokątną, kamienną nawą nakrytą dwuprzęsłowym sklepieniem, w XV wieku dobudowano drugą, bliźniaczą nawę południową, a samą rotundę nadbudowano murowanym, ośmiobocznym piętrem i zamieniono na dzwonnicę. Przemiany zaszły tak daleko, że dawni badacze uważali okrągłą wieżę za pozostałość baszty obronnej.

Polnische Kirche — kościół polskiej wyspy językowej

Przez stulecia świątynia służyła mieszkańcom strzelińskiej polskiej wyspy językowej — do XIX wieku funkcjonowała pod nazwą Polnische Kirche. Od 1574 roku należała do luteran, w 1698 roku odzyskali ją katolicy, by w 1709 roku znów stracić na rzecz protestantów. Po II wojnie światowej długo stał nieużywany; w 1992 roku przejęła go strzelińska parafia Podwyższenia Krzyża Świętego.

W praktyce

Rotunda stoi kilkanaście kroków od rynku, więc bryłę z zewnątrz obejrzysz w trakcie spaceru po starówce — wnętrze udostępniane jest okazjonalnie. Dojazd z Wrocławia zajmuje niecałą godzinę samochodem. Warto porównać z bliźniaczą rotundą na Górze Zamkowej w Cieszynie.