Rezerwat Biała Woda

Dolina Białej Wody w Jaworkach wygląda dziś jak dzika, łąkowa enklawa Małych Pienin, ale jeszcze w 1947 roku stała tu rusińska wieś. Po wysiedleniu w akcji „Wisła” zostały fundamenty domów i zdziczałe drzewa owocowe, a wokół – wapienne skałki, potok z kaskadami i rośliny, które w Polsce poza tym miejscem rosną tylko w Tatrach. Spacer jest łatwy, prawie płaski i bezpłatny.

Rezerwat w czterech kawałkach

Rezerwat krajobrazowy utworzono w 1963 roku. Ma 33,71 ha i składa się z czterech oddzielnych fragmentów w dolinie potoku Biała Woda i jego dopływu, Brysztańskiego Potoku; zarządza nim Nadleśnictwo Krościenko. Chroni wapienne skały i turnie z okresu jury i kredy, kamieniste koryto z kaskadami i głębokimi baniorami oraz roślinność naskalną. Teren jest w większości bezleśny – dominują łąki, jałowce i murawy.

Historia doliny

Od drugiej połowy XIV wieku przybywali tu Wołosi z kulturą pasterską. Później powstała wieś Biała Woda zamieszkana przez Rusinów, którzy żyli z wypasu, uprawy roli i drobnego rzemiosła – słynęli z naprawiania potłuczonych glinianych garnków, które po sklejeniu wzmacniali drutem. Na początku XIX wieku wieś była mocno przeludniona. W 1947 roku mieszkańców wysiedlono, a zabudowania spalono. Resztki fundamentów i dawne sady wciąż widać przy szlaku.

Co zobaczyć

• Czubata Skała – tuż za wejściem do rezerwatu, po lewej.
• Smolegowa Skała z wąwozem Międzyskały – na jej północnej ścianie rosną rośliny reliktowe, w tym dębik ośmiopłatkowy.
• Czerwona Skałka, zwana Sfinksem, i naprzeciw niej Konowalskie Skały tworzące skalny amfiteatr.
• Kociubylska Skała przy ujściu Brysztańskiego Potoku, z tablicami informacyjnymi.
• Bazaltowa Skałka – pomnik przyrody ok. 200 m od rezerwatu, ślad magmy, która przebiła się tu na powierzchnię ok. 100 mln lat temu.

Tripto podpowiada

Z centrum Jaworek w stronę Białej Wody prowadzą szlaki czerwony i żółty. Przy wejściu do doliny jest płatny, samoobsługowy parking (jesienią 2022 r. 4 zł za godzinę – stawka mogła się zmienić). Spacer w głąb doliny i z powrotem zajmuje ok. 2 godzin; chętni mogą na końcu podejść na widokową Przełęcz Rozdziela. Jest tu wyraźnie spokojniej niż w sąsiednim Wąwozie Homole, oddalonym o ok. 2 km. Pamiętaj, że to rezerwat: nie schodź ze szlaku i nie zrywaj roślin.