Rynek w Krościenku nad Dunajcem

Rynek w Krościenku nad Dunajcem ma około 120 na 70 metrów, czyli jest większy od Rynku Starego Miasta w Warszawie. Wytyczono go przy lokacji miasta w 1348 roku i do dziś zachował średniowieczny układ: ratusz pośrodku, ulice wychodzące z narożników i gotycki kościół przy wschodniej pierzei. Dla turystów to przede wszystkim brama do Pienin, ale warto zatrzymać się tu na dłużej – choćby dla parterowych domów z kamiennymi piwnicami i lodów z ratusza.

Historia: miasto na królewskim szlaku

Kazimierz Wielki lokował Krościenko 8 lipca 1348 roku na prawie magdeburskim. Miasteczko leżało na drodze królewskiej z Krakowa do Budy, a przez rynek przejeżdżali m.in. Władysław Jagiełło, Władysław Warneńczyk i Jan Kazimierz. Od średniowiecza do połowy XX wieku odbywały się tu poniedziałkowe targi, a do XIX wieku także jarmarki – na Zielone Świątki, na św. Annę (26 lipca), na św. Michała (29 września) i w odpust Wszystkich Świętych.

W XIX wieku Krościenko próbowało być uzdrowiskiem. W 1862 roku wpisano je do galicyjskiego rejestru uzdrowisk, ale przez cały czas pozostawało w cieniu Szczawnicy. 1 stycznia 1932 roku miejscowość z powodu zbyt małej liczby mieszkańców utraciła prawa miejskie i w tym samym roku została siedzibą pierwszego w Polsce parku narodowego – Pienińskiego. Tragiczną kartą pozostaje 22 lipca 1942 roku: Niemcy zgromadzili wszystkich Żydów z Krościenka i pod eskortą SS poprowadzili do Nowego Targu, gdzie zostali zamordowani.

Co zobaczyć na Rynku

• Ratusz – murowany, postawiony w latach 40. XIX wieku obok starszego budynku. W jego celach w 1849 roku więziono sześciu księży głoszących proklamacje Kossutha, a w 1854 roku podejmowano tu arcyksięcia Karola Ludwika po spływie Dunajcem. W latach 1855–1867 mieścił urząd powiatowy i sąd, później kino „Sokolica”. Dziś działa w nim Urząd Gminy i lodziarnia „U Marysi”, znana w całej Małopolsce.
• Południowa pierzeja – parterowe domy z wielkimi kamiennymi piwnicami, w których kiedyś trzymano ziemniaki i kapustę. Cztery z nich (Rynek 24–27) wpisano do rejestru zabytków w 1984 roku; zabytkiem jest też dom Rynek 13 w zachodniej pierzei.
• Zdrój Ziemroźka – ujęcie słabo zmineralizowanej wody na rynku, pamiątka uzdrowiskowych ambicji miasteczka.
• Kościół Wszystkich Świętych – gotycka świątynia sprzed połowy XIV wieku. Najstarsze polichromie pochodzą z lat ok. 1370–1380, kolejne z 1589 roku wykonał Jakub Korab z Nowego Targu. Kamienna chrzcielnica w kształcie kielicha nosi datę 1493. Przy kościele rosną jesion, jawor i klon, uznane w 1963 roku za pomnik przyrody.

Tripto podpowiada

Rynek to przestrzeń publiczna dostępna o każdej porze. Punkt informacji turystycznej działa przy Rynku 32, w zabytkowym budynku dawnej wikarówki z Gminną Izbą Regionalną. Na plac, ratusz i kościół wystarczy od pół godziny do godziny – kościół Wszystkich Świętych bywa jednak zamknięty poza nabożeństwami. Z Rynku prowadzi szlak przez Bajków Groń na Przełęcz Szopka, skąd niebieskim szlakiem wejdziesz na Trzy Korony. Około 15% tratw kończy spływ Przełomem Dunajca właśnie w Krościenku, a samochodem dojedziesz drogą wojewódzką nr 969, biegnącą ulicą Jagiellońską tuż na północ od placu.