Zapora w Niedzicy

Między zamkiem w Niedzicy a ruinami zamku w Czorsztynie Dunajec zatrzymuje wał z ziemi i żwiru o długości 404 m – najwyższa w Polsce zapora ziemna z glinianym rdzeniem uszczelniającym. Po jej koronie można spacerować, a pod spodem, 50 m pod wodą, biegnie tunel kontrolny, do którego wchodzi się z przewodnikiem. Zapora zdała egzamin już w dniu otwarcia, w czasie powodzi tysiąclecia w 1997 roku.

Historia: projekt sprzed stu lat

Pierwsze plany spiętrzenia Dunajca koło Niedzicy pochodzą z 1905 roku, a jednym z konsultantów był hydrotechnik Gabriel Narutowicz, późniejszy prezydent Rzeczypospolitej. To jego imię nosi dziś zespół zbiorników. Projekt wrócił w 1968 roku, ale budowę rozpoczęto dopiero w 1975 roku. W latach 80. i 90. inwestycja budziła ostre protesty ekologów – przeciwnicy przykuwali się nawet do maszyn budowlanych. Zaporę, zbiornik i elektrownię ukończono w 1997 roku.

Oficjalne otwarcie wypadło 9 lipca 1997 roku, w środku powodzi tysiąclecia. Fala, którą zapora zatrzymała tego dnia, była drugą co do wysokości w zapisach – ustępowała tylko wielkiej powodzi z 1934 roku.

Liczby, które robią wrażenie

• Wysokość – do 56 m od chodnika galerii; na usypanie wału zużyto 1,7 mln m³ żwiru.
• Korona – szeroka na 7 m, otwarta dla pieszych.
• Galeria kontrolno-zastrzykowa – tunel w skale o długości 256,2 m i przekroju 3 × 3 m.
• Przepustowość – przelew stokowy odprowadza do 975 m³ wody na sekundę.
• Elektrownia – dwie odwracalne turbiny Deriaza po 46,4 MW; od 2001 roku pracuje już tylko w trybie turbinowym.
• Jezioro Czorsztyńskie – 9 km długości, 29,7 km linii brzegowej i do 231,9 mln m³ wody; przy zaporze ma około 50 m głębokości.

Na co zwrócić uwagę

Na koronie zapory namalowano wielkoformatowy obraz „Moc Żywiołów", który z odpowiedniego miejsca daje złudzenie głębokiej przepaści pod stopami – to najpopularniejszy punkt na zdjęcia. Na miejscu znajdziesz tablicę przypominającą, że zespół zbiorników Czorsztyn-Niedzica i Sromowce Wyżne oddano do eksploatacji w lipcu 1997 roku. Z korony dobrze widać zamek w Niedzicy, a po drugiej stronie wody – ruiny zamku w Czorsztynie.

Tripto podpowiada

Spacer po koronie zajmuje około 30 minut. Zwiedzanie elektrowni i galerii kontrolnej odbywa się wyłącznie z przewodnikiem – aktualne godziny i ceny sprawdź przed przyjazdem u operatora, Zespołu Elektrowni Wodnych Niedzica. Wizytę najłatwiej połączyć z zamkiem w Niedzicy, który stoi tuż obok. Zapora poprawiła też zaopatrzenie okolicznych wsi w wodę i ustabilizowała poziom Dunajca, dzięki czemu spływ przełomem w Pieninach odbywa się bez przerw.