Osada Czorsztyn

Kiedy w latach 90. XX wieku woda zaczęła wypełniać dolinę Dunajca, pod dnem Jeziora Czorsztyńskiego zniknęły stare Maniowy, część Kluszkowiec i letniskowa dzielnica dawnego Czorsztyna. Część ich zabudowy przetrwała – rozebrana belka po belce i złożona na nowo na półwyspie Stylchyn. Tak powstała Osada Czorsztyn: 31 drewnianych i kamiennych budynków, które opowiadają o świecie leżącym dziś kilkadziesiąt metrów pod wodą.

Historia: skansen ratunkowy

Pomysł parku etnograficznego Ziemi Czorsztyńskiej pojawił się już w latach 60. XX wieku. Zabytkowe obiekty z Maniów rozebrało Muzeum Tatrzańskie w latach 1977–1979, ale na odbudowę czekały blisko dwie dekady. Budowę osady rozpoczęto w 1997 roku; inwestycję wyróżniono III nagrodą w konkursie „Budowa Roku 1997”. Podczas rekonstrukcji jednej z dawnych gospód odkryto na ścianach podpisy gości – najstarszy z 1894 roku.

Koncepcja ostatecznie podzieliła teren na dwie części: część „uzdrowiskową” z willami, w których działa hotel i restauracja, oraz wiejską – z chałupami, zagrodami i piwniczkami, pomyślaną jako ekspozycja. Dziś całością zarządza prywatny operator.

Co zobaczyć

• Uliczka piwniczek – 11 kamiennych piwniczek z drewnianymi spichlerzykami na górze, ocalonych z 37, które stały kiedyś w Maniowach. Zbudowano je na przełomie XIX i XX wieku z kamienia łamanego; to najbardziej niezwykły element osady.
• Zagroda Jana Królczyka – dawne zabudowania gospodarskie z wyposażeniem z 1909 roku, w których urządzono muzeum regionalne.
• Najstarsza chałupa z 1898 roku, później nieco przebudowana.
• Willa Teofila Sanoka z lat 1924–1925 – dom pszczelarza, muzyka i nauczyciela z Kluszkowiec, z bogato rzeźbionymi balustradami, gankiem i szczytami.
• Willa Leopolda Szperlinga – dawna gospoda, dziś restauracja, oraz willa Józefa Galoty, która po wojnie była ośrodkiem zdrowia w centrum starego Czorsztyna.
• Dwór Drohojowskich („Bank”) z 1880 roku – letnia willa rodziny, która od XIX wieku rozwijała tu letnisko.
• Wille po południowej stronie – „Basia II”, „Basia III” z przeszkloną werandą, „Zbyszek” w stylu zakopiańskim i willa nr 333 z Maniów w stylu szwajcarskim; część z nich wciąż czeka na zagospodarowanie.

Widok, dla którego warto przyjść

Z osady widać pięć parków narodowych: Gorce z Turbaczem, Pieniny, polskie i słowackie Tatry oraz Babią Górę. Nad wodą rysują się dwa średniowieczne zamki – Czorsztyn i Niedzica – a na południowym wschodzie zapora elektrowni. Obok osady działa przystań Podhalańskiego Towarzystwa Żeglarskiego.

Tripto podpowiada

Osada leży na północnym brzegu jeziora, przy drodze z Kluszkowiec w stronę Maniów, około 2,5 km od centrum Czorsztyna. Spacer między piwniczkami, chałupami i willami zajmuje 45–60 minut. To teren prywatny z hotelem i restauracją, więc dostępność muzeum regionalnego warto potwierdzić na miejscu. Najlepsze światło na Tatry i zamki jest późnym popołudniem przy dobrej przejrzystości powietrza.