Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956

Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956, nazywany Poznańskimi Krzyżami, stoi na placu Adama Mickiewicza w Dzielnicy Cesarskiej, tuż przy Zamku Cesarskim. Dwa złączone, oplecione liną krzyże o wysokości 19,5 i 21 metrów upamiętniają ofiary pierwszego masowego buntu społecznego w PRL oraz kolejnych zrywów: 1968, 1970, 1976, 1980 i 1981 r. To jeden z najważniejszych pomników najnowszej historii Polski, dostępny całą dobę i bezpłatnie – obowiązkowy punkt dla każdego, kto chce zrozumieć Poznań.

Poznański Czerwiec 1956 – co się wydarzyło

Rankiem 28 czerwca 1956 r., w „czarny czwartek”, zastrajkowali robotnicy zakładów Cegielskiego (wówczas ZISPO, noszących imię Stalina). Pochód kilkunastu tysięcy pracowników szybko urósł do blisko 100 tysięcy ludzi, którzy zebrali się przed siedzibą władz miejskich w Zamku Cesarskim. Hasła o chlebie i godnej płacy przerodziły się w antyrządowe i antysowieckie. Władze rzuciły przeciwko protestującym wojsko – ok. 10 tys. żołnierzy i kilkaset czołgów. Zginęło kilkadziesiąt osób (źródła podają różnie, najczęściej łącznie 57 ofiar śmiertelnych), a symbolem tragedii stał się 13-letni Romek Strzałkowski. Poznański Czerwiec był pierwszym strajkiem generalnym w PRL i przyspieszył przemiany Października 1956.

Historia pomnika

Pomysł zrodził się w ruchu NSZZ „Solidarność” jesienią 1980 r.; Społecznym Komitetem Budowy przewodniczył pisarz Roman Brandstaetter. W konkursie wygrał projekt rzeźbiarza Adama Graczyka i architekta Włodzimierza Wojciechowskiego. Elementy wykonano głównie w zakładach Cegielskiego – w tych samych, z których wyszedł protest w 1956 r. Monument zmontowano 19 czerwca 1981 r., a 28 czerwca 1981 r., w 25. rocznicę wydarzeń, odsłonięto go w obecności ok. 200 tysięcy osób. Odsłaniali go Stanisław Matyja, jeden z przywódców strajku, i Anna Strzałkowska, matka Romka; przemawiał m.in. Lech Wałęsa.

Co zobaczyć

• Dwa krzyże – symbol śmierci i zmartwychwstania; na lewym data 1956, na prawym 1968, 1970, 1976, 1980 i 1981. Datę 1981 dodano po latach.
• Monument z głową orła i napisem „O Boga, za wolność, prawo i chleb. Czerwiec 1956” – słowa „O Boga” dodano w 2006 r.
• Tablice „Poznański Czarny Czwartek 28-VI-1956” wzdłuż placu z nazwiskami prezydentów, którzy w 50. rocznicę (2006) oddali hołd powstańcom: Polski, Niemiec, Czech, Słowacji i Węgier.
• Na placu stoi też pomnik Adama Mickiewicza, a w krawężniku widnieje łacińska inskrypcja nawiązująca do Najświętszego Serca – śladu dawnego pomnika z czasów II RP.

Co roku 28 czerwca pod krzyżami odbywają się główne uroczystości rocznicowe. Warto pamiętać, że to miejsce pamięci – przy zniczach i wieńcach zachowaj powagę, a zdjęcia rób z szacunkiem dla osób, które przychodzą tu się pomodlić.

Praktycznie

• Dostęp: plac publiczny, całodobowo i bezpłatnie, także zimą.
• Czas: 10–15 minut na sam pomnik; z muzeum w Zamku Cesarskim – ok. 1,5 godziny.
• Dojazd: plac Mickiewicza leży przy ul. Święty Marcin, ok. 10 minut spacerem od dworca Poznań Główny i ok. 15 minut od Starego Rynku; w pobliżu jest kilka przystanków tramwajowych.
• Plac jest płaski i dostępny dla wózków.

W okolicy

Tuż obok wznosi się Zamek Cesarski, w którym działa Muzeum Powstania Poznańskiego – Czerwiec 1956 (godziny i ceny sprawdź przed wizytą). Po drugiej stronie placu stoi gmach Collegium Minus Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, nieopodal Teatr Wielki i Centrum Szyfrów Enigma, przypominające o poznańskich matematykach, którzy złamali szyfr Enigmy.