Centrum Szyfrów Enigma

Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu to interaktywna ekspozycja poświęcona złamaniu Enigmy przez trzech poznańskich matematyków: Mariana Rejewskiego, Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego. Mieści się w gmachu Collegium Martineum przy ul. Święty Marcin 78 – w miejscu, gdzie zaczęła się ich droga do kryptologii. To jedna z najlepszych atrakcji Poznania dla rodzin, fanów historii II wojny światowej i wszystkich, którzy lubią łamigłówki: tu nie tylko się ogląda, ale przede wszystkim szyfruje i rozszyfrowuje.

Historia: od kursu w Poznaniu do złamania Enigmy

W 1929 roku polski wywiad radiowy zorganizował przy Uniwersytecie Poznańskim tajny kurs kryptologii dla studentów matematyki. Najzdolniejsi – Rejewski, Zygalski i Różycki – pracowali potem w poznańskiej ekspozyturze Biura Szyfrów, mieszczącej się w podziemiach dawnej pruskiej Intendentury, czyli właśnie tego budynku. Pod koniec 1932 roku Rejewski, już w Warszawie, złamał szyfr wojskowej Enigmy.

W kolejnych latach polscy kryptolodzy skonstruowali m.in. cyklometr, bomby kryptologiczne i płachty Zygalskiego. W lipcu 1939 roku w Pyrach pod Warszawą przekazali swoją wiedzę i repliki Enigmy wywiadom Francji i Wielkiej Brytanii, co ułatwiło późniejszą pracę w Bletchley Park. W styczniu 1940 roku Rejewski spotkał się z Alanem Turingiem.

Sam gmach ma burzliwą historię: pierwszy budynek Intendentury ukończono w 1847 roku, po wojnie wzniesiono tu siedzibę KW PZPR (1949–1950), później Collegium Historicum UAM. Od 2015 roku nosi nazwę Collegium Martineum, a Centrum otwarto 25 września 2021 roku. Placówką zarządza Poznańskie Centrum Dziedzictwa.

Co zobaczyć w Centrum Szyfrów Enigma

Ekspozycja prowadzi od dawnych metod utajniania wiadomości, przez kurs szyfrów inspirowany zajęciami z 1929 roku i historię łamania Enigmy, po komputery i współczesne bezpieczeństwo informacji. Najciekawsze punkty:

• maszyny Enigma w gablotach, w tym egzemplarz w wersji K,
• rekonstrukcje cyklometru, bomby i płacht Zygalskiego, które pozwalają zrozumieć metodę matematyków,
• stanowiska, przy których samodzielnie rozwiążesz szyfr Cezara i inne zadania,
• część o roli kobiet w kryptologii (projekt „Szyfrodziewczyny”) i o początkach informatyki – z polskimi komputerami z czasów PRL,
• Mediateka dla chętnych pogłębić temat.

Formalnie Centrum nie jest muzeum: stawia na interaktywną opowieść, a nie na kolekcję. Właśnie dlatego dzieci i nastolatki zwykle bawią się tu świetnie.

Ile czasu zaplanować i jak zwiedzać

Podstawowa ścieżka zajmuje około 1,5 godziny, pełne zwiedzanie z zadaniami nawet do 3 godzin – Centrum rekomenduje ok. 2 godzin. Wejścia odbywają się co 15 minut w grupach do 15 osób na konkretną godzinę, więc w weekendy warto kupić bilet online z wyprzedzeniem. Ostatnie wejście jest godzinę przed zamknięciem.

Audioprzewodnik jest w cenie biletu i działa po polsku, angielsku, niemiecku, rosyjsku i ukraińsku; są też wersje z audiodeskrypcją, w tekście łatwym do czytania i w polskim języku migowym. Możesz użyć własnych słuchawek z wtykiem minijack 3,5 mm. Fotografowanie jest dozwolone.

Dla kogo: rodziny i osoby z niepełnosprawnościami

Ekspozycja jest dostępna dla osób z niepełnosprawnościami. Na miejscu jest pokój wyciszenia (można tam też przewinąć i nakarmić dziecko), słuchawki wyciszające i tyflografika. W pierwszy czwartek miesiąca w godz. 16:00–18:00 odbywają się godziny ciszy z przygaszonym światłem i bez grup zorganizowanych. Z wózkiem dziecięcym skorzystaj z windy na dziedzińcu, dostępnej przez bramę od ul. Kościuszki. Jest szatnia i sklepik z pamiątkami, ale nie ma kawiarni.

Godziny otwarcia i bilety

Stan na październik 2026:

• wtorek–piątek 9:00–18:00, sobota–niedziela 10:00–19:00, poniedziałek nieczynne,
• zamknięte m.in. 1 listopada, 24–26 i 31 grudnia; otwarte 11 listopada,
• bilet normalny 35 zł, ulgowy 29 zł, rodzinny 75 zł (do 5 osób, maks. 2 dorosłych), grupowy 25 zł,
• bezpłatnie m.in. dzieci do 6 lat i opiekunowie osób z niepełnosprawnościami.

Bilety kupisz online na bilety.pcd.poznan.pl lub w kasie. Kontakt: tel. 61 888 45 12, kontakt@csenigma.pl.

Dojazd, parking i okolica

Centrum stoi na rogu ulic Święty Marcin i Kościuszki, w ścisłym centrum, kilkanaście minut spacerem od dworca Poznań Główny i Starego Rynku. Najbliższy przystanek autobusowy to „Zamek” (ok. 200 m, linie 163, 168, 169, 171); w okolicy kursują też tramwaje na Świętym Marcinie. Budynek leży w strefie płatnego parkowania – najbliższe parkingi są przy placu Wolności i Rondzie Kaponiera.

Tuż obok stoi Zamek Cesarski, a przed nim pomnik trzech kryptologów. Kilka kroków dalej, na placu Mickiewicza, znajduje się Pomnik Ofiar Czerwca 1956. Spacerem dojdziesz na Stary Rynek i do Zamku Królewskiego na Wzgórzu Przemysła. Jeśli masz cały dzień, połącz Centrum z wizytą w Zamku Cesarskim i obiadem na Starym Rynku – historia Enigmy dobrze uzupełnia opowieść o pruskim i polskim Poznaniu.