Pałac w Sławikowie

Bez dachu i stropów, z drzewkami wyrastającymi z gzymsów, pałac w Sławikowie wciąż robi wrażenie skalą: trzy kondygnacje, fasada o 19 osiach okiennych, trójkątny fronton z płaskorzeźbami i wieże po obu stronach. To jedna z trzech wielkich zrujnowanych rezydencji północnej części ziemi raciborskiej, obok ruin pałacu Eichendorffów w pobliskich Łubowicach i pałacu w Krowiarkach. Przez kilka dekad majątek należał do rodziny Eichendorffów, do której należał też pobliski pałac w Łubowicach.

Historia: od baroku do klasycyzmu i ruiny

Data powstania pałacu nie jest pewna. Historyk sztuki Henryk Tanerowicz wiązał jego początki z rycerzem Fryderykiem von Lautensakiem i pierwszą połową XVIII wieku, a niemieckie źródła wskazują, że w XIX wieku budowla była przede wszystkim przebudowywana. W latach 1795–1831 majątek należał do rodziny Eichendorffów; jednopiętrowy pałac z tamtych czasów pokazuje litografia opublikowana w 1856 roku w berlińskim „Zeitschrift für Bauwesen”.

W 1831 roku dobra kupił pochodzący z Pomorza baron Ernst von Eickstedt. Za jego czasów powstała parkowa oranżeria, a w latach 60. XIX wieku pałac przebudowano z formy barokowej na późnoklasycystyczną: z portykiem kolumnowym, frontonem z reliefami, akroterionami i czworobocznymi wieżami. Potomkowie Eickstedta mieszkali tu do 1945 roku, kiedy pałac ucierpiał w walkach o przyczółek łubowicki między Wehrmachtem a Armią Czerwoną.

Po wojnie majątek przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne, wyposażenie rozkradziono, a od lat 60. budynek niszczał bez dachu. Po krótkim okresie prywatnej własności pałac przeszedł na własność gminy Rudnik, która od 2018 roku zabezpiecza go przed dalszą degradacją. Opiekę nad miejscem sprawuje Fundacja Gniazdo. W 2023 roku rząd przekazał 400 tys. zł na prace w parku, trwał remont dachu spichlerza, a ówczesny wiceminister zapowiadał wieloletnią rewitalizację z odbudową oranżerii.

Co zobaczyć

• Fasadę wschodnią z pięcioosiowym ryzalitem, trójkątnym przyczółkiem z płaskorzeźbami i dwiema wieżami.
• Elewację ogrodową, powtarzającą układ fasady, z cylindrycznymi wieżyczkami.
• Zachowane sklepienia piwnic i parteru — kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe — oraz resztki głowic kolumn, nisze na rzeźby i dawne futryny.
• Ruiny oranżerii w formie arkadowej galerii i tunel pod tarasem prowadzącym do parku.
• Park o powierzchni 6 ha z ruiną neogotyckiej kaplicy grobowej Eickstedtów oraz dawny spichlerz.

Ciekawostki

We wrześniu 2024 roku, po weekendowych ulewach, zawaliła się cała przednia ściana oranżerii wraz z częścią podpiwniczenia. Pierwsza wzmianka o samej wsi — jako Slavicovo, przy konsekracji kościoła św. Jerzego — pochodzi z 1223 roku.

Tripto podpowiada

Pałac leży w Sławikowie w gminie Rudnik, w powiecie raciborskim. Teren udostępnia zwiedzającym Fundacja Gniazdo, a po zawaleniu się ściany oranżerii zwiedzanie było wstrzymane do czasu uprzątnięcia gruzu — przed przyjazdem sprawdź aktualne informacje fundacji. Do ruin nie wchodź na własną rękę: mury są niestabilne. Na obejście pałacu i parku zaplanuj około godziny, a wizytę połącz z ruinami pałacu rodziny von Eichendorff w pobliskich Łubowicach.