Muzeum Miasta Jaworzna

Pierwszą kopalnię węgla kamiennego na ziemiach polskich uruchomiono w latach 60. XVIII wieku w Szczakowej, dziś dzielnicy Jaworzna. Muzeum Miasta Jaworzna opowiada tę historię w budynku, który sam należał do kopalni, a obok górnictwa pokazuje temat, o którym w regionie długo mówiło się półgłosem: obóz, w którym naziści, a potem komuniści więzili ludzi przez ponad dekadę.

Historia: muzeum z inicjatywy mieszkańców

Placówka powstała w 1972 roku z inicjatywy społecznego komitetu, a pierwsze eksponaty przekazały miejscowe kopalnie i prywatni darczyńcy, w tym dawne mapy górnicze. Po dwóch przeprowadzkach muzeum trafiło w 1986 roku do pokopalnianego budynku przy ul. Pocztowej 5, gdzie działa do dziś. Od 1998 roku jest samodzielną jednostką miejską. Prowadzi też pracownię haftu regionalnego, w której hafciarki odtwarzają jaworznickie odmiany gorsetu krakowskiego.

Co zobaczyć

• Ekspozycja górnicza – dwie sale. W pierwszej zrekonstruowano chodnik kopalni w obudowie drewnianej i stalowej, z kaskiem, lampami bezpieczeństwa, kilofem i piłą. Druga odtwarza biuro sztygara z instrumentami mierniczymi i galowym mundurem z czakiem – kolor pióra na czapce zdradzał stopień górnika.
• „Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943–1956” – wchodzi się przez zrekonstruowaną bramę obozową, a przestrzeń wyznacza ogrodzenie z oryginalnych betonowych słupów i drutu kolczastego z podobozu Neu-Dachs. Wśród eksponatów są pasiak z okresu niemieckiego i różaniec więźnia.
• Judaika – tałes, jarmułki, fragment zwoju Tory z jadem, lichtarze szabatowe i talerz sederowy. Przypominają, że Żydzi współtworzyli Jaworzno od około 1748 roku do Zagłady.
• Salonik z przełomu XIX i XX wieku – kredens zwany wiedeńskim, secesyjny piec kaflowy, pianino Zeitter & Winkelmann i zegar złożony w pracowni jaworznickiego zegarmistrza Abrahama Silberschatza.
• Ekspozycja etnograficzna – wnętrze chaty w konstrukcji zrębowej i odświętne stroje Krakowiaków Zachodnich.

Ciekawostki

W 1943 roku Niemcy założyli przy kopalni Dachsgrube podobóz KL Auschwitz Neu-Dachs. W 1945 roku władze komunistyczne przejęły jego infrastrukturę i utworzyły Centralny Obóz Pracy, a w 1947 roku w ramach akcji „Wisła” trafiło tu kilka tysięcy Ukraińców i Łemków. Później działało w tym miejscu więzienie dla młodocianych, zlikwidowane dopiero w 1956 roku. Jaworzno uzyskało prawa miejskie w 1901 roku, o czym przypomina portret pierwszego naczelnika gminy Franciszka Schattanka w saloniku.

Tripto podpowiada

Muzeum jest czynne od wtorku do piątku w godz. 9:00–16:00, a w ostatnią sobotę miesiąca w godz. 9:00–13:00. W lipcu i sierpniu weekendy są wolne. Bilet normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 6 zł, rodzinny 15 zł; na wystawy trzeba wejść najpóźniej pół godziny przed zamknięciem. Na zwiedzanie wystarczy około godziny. Muzeum stoi w centrum, kilka minut od Rynku, a po wizycie można pojechać do Parku Gródek albo nad Zalew Sosina.