GEOsfera w Jaworznie

W ścianach dawnego kamieniołomu Sadowa Góra w Jaworznie odsłonięto kości notozaura – morskiego gada sprzed około 230 milionów lat. Na dnie wyrobiska zachowało się z kolei pofalowane dno triasowego morza, uformowane prawdopodobnie przez tropikalne huragany. Na tym terenie działa dziś GEOsfera – bezpłatny, otwarty całą dobę park edukacyjny z modelami gadów, ogrodem sensorycznym, tężnią i placem zabaw.

Historia: od cementu do parku dinozaurów

Pierwsze wzmianki o wydobyciu skał na Sadowej Górze pochodzą z XVIII wieku, ale intensywna eksploatacja trwała od 1954 roku do końca lat 90. XX wieku. Wapień trafiał m.in. do Cementowni Szczakowa; łącznie wydobyto ponad 7 mln ton skał, a wyrobisko objęło około 24 ha. Dopiero to wydobycie odsłoniło walory geologiczne miejsca. W 2010 roku opisano tu pierwszy fragment żebra notozaura, a obszar włączono do programu poszukiwań triasowych kręgowców „DinoSilesia”. Ośrodek Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOsfera otwarto w 2014 roku w zachodniej części kamieniołomu, na powierzchni około 8 ha.

Co zobaczyć

• Megariplemarki – fragment skamieniałego dna morskiego z falistymi strukturami, chroniony w pawilonie ekspozycyjnym,
• park dinozaurów z modelami naturalnej wielkości, m.in. notozaurów i teratozaura,
• ściany kamieniołomu z odsłonięciami wapieni triasowych, w których znaleziono skamieniałości gąbek, liliowców, jeżowców, małży, ryb i gadów morskich,
• ogród sensoryczny z wrzosowiskiem i tablicami opisanymi także alfabetem Braille’a,
• tężnia solankowa (od 2019 roku), kładka widokowa, amfiteatr i grillowisko,
• Centrum Nauki SOWA, otwarte w 2022 roku we współpracy z Centrum Nauki Kopernik.

Ciekawostki

GEOsfera nie ma formalnego statusu geoparku, a mimo to w 2018 roku otrzymała główną nagrodę Ministerstwa Środowiska „Geologia 2018”. W tym samym roku odwiedziło ją ponad 125 tys. osób. Na terenie posadzono około 42 tys. roślin, a na łąkach rosną też dziko storczyki.

Dojazd i informacje praktyczne

Wstęp jest bezpłatny, a dzięki całodobowemu oświetleniu na teren można wejść o każdej porze. Dojedziesz autobusem PKM Jaworzno linii 304 do przystanku „GEOsfera”; dla kierowców są miejsca parkingowe tuż obok. W budynku ośrodka jest toaleta przystosowana dla osób na wózkach. Przez teren GEOsfery nie można jeździć rowerem – wyznaczony szlak omija ośrodek dookoła.

Tripto podpowiada

Zacznij od pawilonu z megariplemarkami, a potem przejdź pod ściany kamieniołomu – łatwiej wtedy zrozumieć, skąd w Jaworznie morskie gady. Na spacer z dziećmi i postój przy placu zabaw zarezerwuj 1,5–2 godziny, a jeśli planujesz wejście do Centrum Nauki SOWA, sprawdź wcześniej jego program.