Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej

Gdyby ustawić cały tabor tego muzeum w jednym szeregu, zająłby około dwóch kilometrów torów. Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej działa w dawnej parowozowni wachlarzowej z 1907 roku i ma jedną z największych kolekcji zabytkowego taboru w Polsce: lokomotywy parowe, spalinowe i elektryczne, wagony i drezyny. Jego gwiazdą jest TKt48-18 z 1951 roku, jedyny sprawny normalnotorowy parowóz na Dolnym Śląsku.

Historia: kolekcja uratowana w ostatniej chwili

Jaworzyna Śląska (niem. Königszelt) wyrosła w połowie XIX wieku jako osada kolejowa i szybko stała się ważnym węzłem. Parowozownię wachlarzową na 19 stanowisk zbudowano w latach 1906–1907. Od 1992 roku PKP wspólnie z Klubem Sympatyków Kolei z Wrocławia gromadziły tu zabytkowy tabor, ale po 2002 roku, bez pieniędzy na utrzymanie, obiekt zaczął niszczeć, a eksponaty rozkradano. W 2004 roku prywatne Muzeum Kolejnictwa na Śląsku wydzierżawiło teren z kolekcją od gminy i zaczęło ją ratować. Od 2016 roku jest oddziałem Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska.

Co zobaczyć

Podstawą kolekcji jest normalnotorowy tabor z lat 1890–1972: około 50 lokomotyw i 100 wagonów oraz pojazdów specjalnych, rozstawionych na bocznicy i na wachlarzu parowozowni. Warto wypatrzyć:

• TKh2-12 z fabryki Union Giesserei z 1890 roku i TKi3-23 firmy Hohenzollern z 1903 roku,
• Ok1-325 z zakładów Henschel und Sohn w Kassel z 1921 roku,
• czechosłowacki autobus szynowy serii 830 z 1955 roku i drezynę przerobioną z samochodu Warszawa M20,
• ekspozycje we wnętrzach: gabinety naczelnika z 1930 i 1977 roku, kolejową kasę, drukarnię i zabytkową makietę H0,
• pracownię z komputerem ODRA 1305, jedyną zachowaną na Dolnym Śląsku maszyną cyfrową tego typu.

Trasa Parowozowa

Od 2014 roku po bocznicy kursuje skład prowadzony przez parowóz TKt48-18 albo czeski wagon motorowy. Krótki przejazd pokazuje zaplecze dawnej parowozowni: żuraw wodny, dźwig węglowy Thiele & Maiwald z 1920 roku, kanał oczystkowy, obrotnicę i zapadnię kolejową Henschla z 1930 roku. Na trasie są też dawne warsztaty – pneumatyczny, mechaniczny i odlewnia – a także autentyczny schron z 1943 roku. Przejazdy odbywają się w wybrane dni i podczas imprez, więc termin trzeba sprawdzić wcześniej.

Ciekawostki

Dawna niemiecka nazwa miejscowości, Königszelt, oznacza dosłownie „królewski namiot”. Od 2011 roku muzeum organizuje Galę Parowozów, międzynarodowy zlot zabytkowych lokomotyw z Polski, Czech i Niemiec. Muzeum prowadzi też własny historyczny warsztat, w którym konserwuje tabor; część pojazdów ma dopuszczenia do jazdy po publicznych liniach kolejowych.

Tripto podpowiada

Muzeum stoi przy ul. Towarowej 4, tuż przy stacji Jaworzyna Śląska, więc można tu przyjechać pociągiem z Wrocławia lub Wałbrzycha. Na obejrzenie bocznicy i parowozowni wystarczą 2 godziny, a z przejazdem i ekspozycjami we wnętrzach – pół dnia. Godziny otwarcia różnią się w zależności od sezonu, a informacje w sieci są rozbieżne, dlatego przed wyjazdem sprawdź je na stronie muzeum i zapytaj o termin Trasy Parowozowej. Na bocznicy jest sporo torów i podkładów: załóż pełne buty i pilnuj dzieci przy pojazdach.