Mury w Świdnicy

Świdnica, w średniowieczu stolica księstwa świdnicko-jaworskiego, przez stulecia chowała się za jednym z najsilniejszych pierścieni murów na Śląsku. Z obwodu, który w XVII wieku liczył trzy pasy umocnień, siedem bram i ponad 70 baszt, zostały dziś rozproszone relikty: basteja przy ul. Basztowej, gotycka kaplica przybramna, odcinki muru przy al. Niepodległości i ul. Wrocławskiej. Spacer ich śladem to dobry sposób, by zobaczyć, jak wielkie było niegdyś to miasto.

Historia: od stróżowania do potrójnego pierścienia

Pierwsza wzmianka o budowie murów wiąże się z księciem wrocławskim Henrykiem IV Probusem, który zobowiązał świdnickich Żydów do stróżowania i budowy obwarowań. Za panowania Bolka I Surowego (1290–1301) mury stały już przynajmniej częściowo, a w XIV wieku je rozbudowywano. Obwód liczył około 2,3 km i biegł wzdłuż dzisiejszych ulic Żeromskiego, Muzealnej, Konopnickiej, 1 Maja, Wrocławskiej i al. Niepodległości. Początkowo do miasta prowadziły zapewne tylko dwie bramy – Dzierżoniowska (później Dolna) i Strzegomska – ale w XIV wieku było ich już siedem. Siódmą, Mikołajską, przebito w 1360 roku; nazywano ją też Furtą Szkolną, bo korzystali z niej uczniowie szkoły parafialnej mieszkający na przedmieściu.

Mury zdały egzamin w 1429 roku, gdy mieszczanie obronili się przed husytami. Drugi pas umocnień powstawał najpewniej w XIV wieku, a najstarsza wzmianka o bastei pochodzi z 1463 roku. Opis miasta z 1597 roku mówi już o potrójnym kamiennym murze, widocznym też na rycinie Świdnicy z 1623 roku.

Ciekawostki z dziejów murów

• Bramy zamykano o szóstej wieczorem przy biciu dzwonu. Spóźnione wozy z towarem nocowały w zajazdach przy drogach wylotowych.
• W 1667 roku piorun trafił w jedną z baszt, w której trzymano proch. Wieża o wysokości około 34 m i ścianach grubych na 2,3 m wyleciała w powietrze.
• Przy każdej bramie stał kościółek lub kaplica. Ocalała tylko jedna: kaplica św. Barbary.

Od twierdzy do rozbiórki

W XVIII wieku Prusacy zamienili Świdnicę w twierdzę i przebudowali średniowieczne mury – na jednym z pasów usypano wał ziemny z fosą, zlikwidowano większość baszt, zostawiając wieże i basteje przy bramach. Miasto oblegano pięciokrotnie, ostatni raz w 1807 roku przez wojska napoleońskie. Po ogłoszeniu Świdnicy miastem otwartym w 1866 roku fortyfikacje rozbierano od 1 maja 1867 roku aż do końca XIX wieku.

Co zobaczyć

• Basteja Bramy Strzegomskiej przy ul. Basztowej – widoczna już na planie z 1623 roku; sama brama (przeniesiona w to miejsce w 1443 roku) nie przetrwała.
• Kaplica św. Barbary tuż obok bastei – wzmiankowana w 1399 roku, obecny budynek wzniesiono w 1501 roku. Od 1741 roku służyła jako ewangelicki kościół garnizonowy, od 1818 roku jako zbrojownia. Przy wejściu zachowały się mocno zniszczone płaskorzeźby z datą 1513, w prezbiterium XVI-wieczne malowidła. Dziś mieści się tu ośrodek NOT.
• Fragmenty murów przy ul. Wrocławskiej i al. Niepodległości – zapewne z najstarszej fazy, z przełomu XIII i XIV wieku. Przy al. Niepodległości dobrze widać też odcinek pruskiego wału z przebudowaną Bramą Mikołajską, jedyną bramą, która przetrwała.
• Fosa przy dawnej Bramie Kapturowej w rejonie pl. św. Małgorzaty – odkopana w 2006 roku, z zachowaną kaponierą.
• Renesansowy portal z 1537 roku przy dawnym klasztorze kapucynów – relikt zamku książęcego, który w 1676 roku przekazano zakonowi; kapucyni rozebrali zamek i wznieśli na jego miejscu klasztor i kościół.

Tripto podpowiada

Relikty dzieli kilkaset metrów, więc całość obejdziesz w 1–1,5 godziny, zaczynając od bastei przy ul. Basztowej i kończąc przy al. Niepodległości, skąd blisko do katedry. Obiekty ogląda się z zewnątrz, bez biletów. Dobrze połączyć spacer z Rynkiem i Kościołem Pokoju – wtedy widać, gdzie kończyło się średniowieczne miasto, a gdzie zaczynały przedmieścia.