Monaster w Supraślu

Białe mury nad rzeką Supraśl kryją jeden z najważniejszych ośrodków prawosławia w Polsce i historię, która kilka razy zawracała. Monaster Zwiastowania założył marszałek litewski Aleksander Chodkiewicz na przełomie XV i XVI wieku. Główną cerkiew wysadzili w 1944 roku wycofujący się Niemcy, a jej odbudowa trwała 37 lat – ponowna konsekracja odbyła się dopiero w 2021 roku.

Historia: od Gródka do Supraśla

Wspólnota mnichów powstała najpierw w pobliskim Gródku, a do uroczyska Suchy Hrud nad rzeką Supraśl przeniosła się w pierwszej dekadzie XVI wieku. Tomos sankcjonujący fundację wydał w 1505 roku patriarcha Konstantynopola, a akt erekcyjny potwierdził król Aleksander Jagiellończyk. W XVI wieku ławra utrzymywała kontakty z klasztorami Kijowa, Serbii, Bułgarii i Grecji. Serbscy ikonopisarze ozdobili cerkiew freskami. Biblioteka liczyła w 1557 roku około 200 ksiąg, a w 1645 już 587 – był to jeden z największych księgozbiorów klasztornych w kraju.

Na początku XVII wieku monaster przeszedł do Kościoła unickiego, a od 1635 roku prowadzili go bazylianie. To oni rozbudowali zespół i uruchomili drukarnię, która od 1693 roku wydała około 500 tytułów – w 71 procentach po polsku. W 1824 roku klasztor wrócił do prawosławnych. W 1915 roku mnisi wyjechali w głąb Rosji i zabrali ze sobą cudowną Supraską Ikonę Matki Bożej. Po wojnie w budynkach działała szkoła rolnicza. Od lat 80. XX wieku zespół stopniowo wracał do Kościoła prawosławnego, a w 2022 roku mieszkało tu ośmiu mnichów.

Co zobaczyć

• Cerkiew Zwiastowania – świątynia obronna z czterema okrągłymi wieżami w narożach i strzelnicami pod gzymsem. Wnętrze ma zrekonstruowane freski i czterorzędowy ikonostas wykonany w 2021 roku przez ukraińskiego rzeźbiarza Ołeha Biłcia z Poczajowa.
• Muzeum Ikon w Pałacu Archimandrytów (1635–1655), oddział Muzeum Podlaskiego. Ekspozycja z 2007 roku pokazuje około 300 ikon i przedmiotów liturgicznych w 9 salach urządzonych m.in. jak pustelnicza pieczara czy wiejska chata. Osobno prezentowane są ocalałe fragmenty XVI-wiecznych fresków z cerkwi.
• Brama-dzwonnica z 1752 roku, wzorowana na bramie pałacu Branickich w Białymstoku.
• Katakumby pod nieistniejącą cerkwią Zmartwychwstania – 132 nisze grobowe z XVI wieku.

Ciekawostki

Duża część ikon w zbiorach Muzeum Podlaskiego to ikony zatrzymane przez celników przy próbach przemytu zza wschodniej granicy, przekazane muzeum po zakończeniu spraw sądowych. W klasztornej bibliotece ksiądz Michał Bobrowski odnalazł w 1823 roku Kodeks supraski – XI-wieczny rękopis staro-cerkiewno-słowiański. Dziś jest podzielony między Warszawę, Lublanę i Petersburg, a w 2007 roku trafił na listę Pamięci Świata UNESCO. W 2020 roku monaster odwiedził Andrzej Duda – pierwszy prezydent Polski w historii ławry.

Tripto podpowiada

Monaster stoi przy ul. Klasztornej 1, w centrum Supraśla, kilkanaście kilometrów od Białegostoku. To czynny klasztor i cerkiew parafialna: obowiązuje skromny strój, a w trakcie nabożeństw nie zwiedza się wnętrza. Na Muzeum Ikon zaplanuj 1–1,5 godziny, z cerkwią i spacerem po dziedzińcu – około dwóch. Godziny otwarcia i ceny biletów sprawdź na stronie Muzeum Podlaskiego przed wyjazdem. Wizytę dobrze połączyć ze spacerem nad rzeką Supraśl i po drewnianej zabudowie miasteczka na skraju Puszczy Knyszyńskiej.