Mauzoleum Piastów w Legnicy

W ośmiobocznej kaplicy przy kościele św. Jana w Legnicy cztery alabastrowe postacie prowadzą rozmowę, która nigdy się nie kończy. To ostatni Piastowie: piętnastoletni książę Jerzy Wilhelm, jego rodzice i siostra. Mauzoleum Piastów z lat 1677–1679 jest pierwszą barokową kaplicą grobową na Śląsku i pomnikiem całej dynastii, która rządziła tu przez stulecia, a wygasła wraz ze śmiercią chłopca w 1675 roku.

Historia: koniec dynastii

W marcu 1675 roku młody Jerzy Wilhelm złożył hołd cesarzowi Leopoldowi I, który uznał go za pełnoletniego i przekazał mu rządy w księstwach legnickim, brzeskim i wołowskim. Panował zaledwie osiem miesięcy i zmarł 21 listopada 1675 roku. Był ostatnim męskim potomkiem Piastów. Jego matka, księżna Ludwika Anhalcka, rozumiała polityczne znaczenie tej śmierci i postanowiła wznieść mauzoleum, które byłoby zarazem apoteozą rodu. Ponieważ miała ograniczone środki, grobowca nie zbudowano jako osobnego gmachu: przebudowano prezbiterium gotyckiego kościoła św. Jana, od połowy XVI wieku nekropolii Piastów legnicko-brzeskich. Projekt ośmiobocznej kaplicy z kopułą przygotował włoski budowniczy Carlo Rossi, wcześniej zatrudniony przy rezydencji Piastów w Oławie. Program ideowy współtworzył poeta Daniel Casper von Lohenstein, autor łacińskiej tablicy fundacyjnej. Gdy w 1714 roku zburzono stary kościół, ocalało tylko prezbiterium z mauzoleum, które włączono jako kaplicę do nowej, barokowej świątyni z lat 1714–1727.

Co zobaczyć

• Cztery naturalnej wielkości posągi z alabastru autorstwa wiedeńczyka Matthiasa Rauchmillera. Na cokołach wypisano ostatnią rozmowę rodziny: Ludwika mówi „Heu mihi soli” (Biada mnie samej), Chrystian „Nescia gnati” (Nieświadoma losu syna), Jerzy Wilhelm „At sequor ipse” (Podążam sam), a Karolina pyta „Spes ubi nostrae” (Gdzież nasza nadzieja).
• Pięć metalowych sarkofagów w niszach; trumny Jerzego Wilhelma i jego rodziców wykonano z posrebrzanej miedzi z pozłacaną dekoracją. Na sarkofagu chłopca przełamana tarcza herbowa pod mitrą oznacza koniec dynastii.
• Fresk w kopule: Helios zatrzymuje rydwan przed gwiazdozbiorem Raka, czyli czas staje w miejscu.
• Dwa pasy malowideł z dziejami Piastów, od legendarnego Piasta i Mieszka I po śmierć Henryka Pobożnego pod Legnicą w 1241 roku i hołd Jerzego Wilhelma w Wiedniu.

Ciekawostki

Rodzina była kalwińska, a kalwinizm odrzucał kult obrazów, dlatego jedynym motywem religijnym był posąg Chrystusa Zmartwychwstałego, który zaginął pod koniec XVII wieku. W mauzoleum nie spoczęła siostra księcia Karolina: przeszła na katolicyzm i zgodnie z wolą została pochowana w Trzebnicy u stóp św. Jadwigi.

Tripto podpowiada

Mauzoleum (ul. Ojców Zbigniewa i Michała 1) udostępnia Muzeum Miedzi. W 2026 roku zwiedzanie indywidualne odbywa się od poniedziałku do piątku z przewodnikiem o 11.00, 12.30 i 14.00, a bilet kosztuje 5 zł bez zniżek i kupuje się go w kasie Muzeum Miedzi tuż obok. Grupy rezerwują inne godziny najpóźniej dzień wcześniej pod numerem 76 862 49 49. W czasie mszy oprowadzania nie są możliwe. Na samą kaplicę wystarczy 30 minut; połącz ją z wizytą w Muzeum Miedzi i spacerem do Zamku Piastowskiego.