Kościół Wszystkich Świętych w Górkach Wielkich

Na strychu kościoła Wszystkich Świętych w Górkach Wielkich mieszka jedna z najcenniejszych kolonii nietoperzy w regionie, a za świątynią, na cmentarzu na Kępce Prochaskowej, spoczywa Zofia Kossak. Sam kościół należy do najstarszych na Śląsku Cieszyńskim – gotycka świątynia z XV wieku stoi na prawym brzegu Brennicy, w gminie Brenna. To miejsce, w którym historia dawnych właścicieli wsi spotyka się z literaturą i przyrodą.

Historia: od kaplicy do gotyckiego kościoła

Parafię w Górkach odnotowano w rejestrze świętopietrza z 1417 roku. Gotycki kościół zbudowano w XV wieku na miejscu wcześniejszej drewnianej kaplicy, prawdopodobnie z XIII wieku. W 1662 roku świątynię przebudowano, a kolejne zmiany przyniósł XIX wiek. W 1779 roku, za czasów rodu Marklowskich, kościół odnowiono; po tej rodzinie została płyta nagrobna Erdmana Marklowskiego z 1765 roku. Po II wojnie światowej wnętrze gruntownie odnowiono, a w 1980 roku polichromię wykonali bracia Morawcowie.

Co zobaczyć

• Późnogotycki kamienny portal zakrystii z herbem Góreckich, dawnych właścicieli wsi.
• Dawną chrzcielnicę fundacji Jana Góreckiego, dziś używaną jako kropielnica; obok krzyż z 1888 roku.
• Barokową ambonę z XVIII wieku oraz ołtarz główny i wystrój z XIX wieku.
• Płytę nagrobną Henryka Góreckiego, zmarłego w 1682 roku, wmurowaną w murowaną bramę wejściową na teren kościelny.

Nietoperze pod ochroną

Na poddaszu kościoła żyją nietoperze, dlatego świątynia wraz z najbliższym otoczeniem tworzy obszar Natura 2000 „Kościół w Górkach Wielkich” (PLH240008). To jedno z najcenniejszych stanowisk w regionie: w sierpniu kolonia nocka dużego liczy około 190 osobników, a podkowca małego – około 75.

Śladem Kossaków

Cmentarz katolicki założono w 1858 roku na niewielkim wzniesieniu za kościołem, zwanym Kępką Prochaskową; stoi na nim kamienny krzyż z 1900 roku. Spoczywają tu pisarka Zofia Kossak i jej mąż Zygmunt Szatkowski, ich syn Juliusz, ojciec pisarki Tadeusz oraz pisarz ludowy Walenty Krząszcz. Rodzina Kossaków osiadła w Górkach Wielkich w 1922 roku; tu powstały m.in. „Krzyżowcy” i „Bez oręża”. Na ścianie kościoła wisi tablica upamiętniająca pisarkę.

Tripto podpowiada

Na kościół i cmentarz zarezerwuj 30–45 minut. Spod świątyni startuje szlak na Zebrzydkę (2,9 km, ok. 1:10 h): najpierw asfaltem, potem stromą, kamienistą ścieżką przez las. W pobliżu działa Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej (w 2026 roku remontowane – eksponaty przeniesiono do odnowionego dworu Fundacji im. Zofii Kossak) oraz Centrum „U Kossaków” w ruinach XVII-wiecznego spichlerza. Z centrum Górek Wielkich zaczyna się też krótki „Szlak Kamyka” (2 km) wzdłuż parku dawnej stanicy harcerskiej.