Dwór Kossaków w Górkach Wielkich

Dwór Kossaków w Górkach Wielkich to częściowo odbudowane ruiny XVIII-wiecznego dworu, w którym od 1922 roku mieszkała rodzina Kossaków, a wraz z nią pisarka Zofia Kossak. Razem z parkiem, muzeum w „domku ogrodnika” i odnowionym spichlerzem tworzy dziś Centrum Edukacyjno-Kulturalne „U Kossaków” w gminie Brenna na Śląsku Cieszyńskim. To miejsce dla miłośników literatury i historii XX wieku — i spokojny przystanek w drodze w Beskid Śląski.

Historia dworu

Murowany dwór wzniósł w pierwszej połowie XVIII wieku Hieronim (lub Erdmann) Marklowski, w miejscu starszego, modrzewiowego budynku; nadał mu masywną formę z rokokowymi dekoracjami i wysokim dachem mansardowym. Później majątek przeszedł w ręce Habsburgów i Komory Cieszyńskiej. Częścią folwarku był ponad 300-letni spichlerz i gorzelnia.

W 1922 roku dwór wydzierżawili, a następnie kupili Tadeusz i Anna Kossakowie, którzy przenieśli się tu z Kresów Wschodnich; rok później dołączyła ich owdowiała córka Zofia. Dom stał się ośrodkiem życia kulturalnego — bywali tu m.in. Jan Parandowski, Maria Dąbrowska i Stanisław Ignacy Witkiewicz, a harcmistrz Aleksander Kamiński prowadził tu szkołę instruktorską. W 1939 roku rodzina musiała wyjechać, Niemcy urządzili w dworze szkołę gospodarstwa wiejskiego, a w 1945 roku budynek spłonął.

Zofia Kossak w czasie wojny współtworzyła Radę Pomocy Żydom „Żegota” i została odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Po powrocie z emigracji w 1957 roku zamieszkała w Górkach w niewielkim domku ogrodnika. Ruiny dworu częściowo odbudowano w 2010 roku; w 2022 roku rodzina przekazała dwór, park, muzeum i spichlerz powiatowi cieszyńskiemu.

Co zobaczyć

• Ruiny dworu z odbudowanym skrzydłem — pod zadaszonymi murami działa interaktywna ekspozycja o dorobku artystycznej rodziny Kossaków; odbywają się tu też wystawy i spotkania.
• Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej w domku ogrodnika — działa od 1973 roku; po 10 miesiącach remontu ponownie przyjmuje zwiedzających od początku października 2026. Wśród pamiątek są m.in. maszyna do pisania, rękopisy, fotografie, pierwsze wydania i medal Yad Vashem.
• Spichlerz — po remoncie ukończonym w 2025 roku mieści salę widowiskową, sale warsztatowe i kawiarnię.
• Park z dużymi drzewami — przyjemny na krótki spacer.

Jak zwiedzać

Na ruiny, park i muzeum zaplanuj 1–1,5 godziny. Warto zajrzeć do kalendarza wydarzeń centrum: jesienią 2026 zaplanowano koncerty, spektakle i warsztaty (bilety na wydarzenia sprzedawane są online).

Dla kogo

Dwór i muzeum najwięcej dadzą czytelnikom Zofii Kossak i osobom zainteresowanym historią ratowania Żydów w czasie okupacji — warto przed wizytą przypomnieć sobie jej biografię. Rodziny z dziećmi docenią park i warsztaty w centrum, a miłośnicy malarstwa — pamiątki po artystycznym rodzie Kossaków. Teren wokół dworu jest płaski i trawiasty, dobry na spokojny spacer.

Informacje praktyczne

• Adres centrum: ul. Stary Dwór 12, Górki Wielkie (gmina Brenna).
• Kontakt: tel. +48 514 667 136, kontakt@ukossakow.pl; biuro centrum czynne pn–pt 8:00–16:00 (stan na październik 2026).
• Godziny i ceny muzeum po ponownym otwarciu nie były opublikowane w źródłach, które sprawdziliśmy — potwierdź je przed wizytą telefonicznie lub na stronie centrum.

Dojazd i w okolicy

Górki Wielkie leżą w powiecie cieszyńskim, u podnóża Beskidu Śląskiego, między Skoczowem a Brenną. Po wizycie warto pojechać do Brennej i na beskidzkie szlaki albo do Cieszyna z jego rynkiem i Wzgórzem Zamkowym.