Kościół w Sławkowie

Na strychu sławkowskiej fary mieszka kolonia nietoperzy, dla której wyznaczono osobny obszar Natura 2000. Pod nimi stoi świątynia, w której przetrwało ceglane prezbiterium z XIII wieku, kamienna nawa i masywna wieża o murach grubości 2,7 m. Świątynia pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego, zwana też kościołem św. Mikołaja, pozwala w jednym budynku prześledzić kilkaset lat przebudów.

Historia: spór o datę

Według Liber Beneficiorum Jana Długosza kościół, pierwotnie pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, ufundował biskup krakowski Fulko zwany Pełką w 1203 roku. Badacze nie są jednak zgodni. Badania architektoniczno-historyczne przywoływane przez miasto przesuwają datowanie na lata 20. XIII wieku, a archeolodzy z biura wojewódzkiego konserwatora zabytków wskazują, że budowę zaczęto w trzeciej ćwierci XIII wieku, na miejscu XII-wiecznego cmentarza osady przedlokacyjnej. Część źródeł podaje lata 1255–1265 i jako prawdopodobnego fundatora biskupa Jana Prandotę.

Najstarszą częścią jest ceglane, prosto zamknięte prezbiterium. Taki kształt był typowy dla kościołów zakonów żebraczych, a fryz arkadowy z ukośnie ułożonych cegieł przypomina dekorację kościoła dominikanów w Sandomierzu. Kamienna nawa pochodzi z XIV–XV wieku, a wieżę i przedsionek w obecnej formie ukształtowała druga połowa XIX wieku. Wieża miała dawniej, podobnie jak cała świątynia, charakter obronny.

Na co zwrócić uwagę

• Zworniki w prezbiterium: dwuprzęsłowe wnętrze nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe, a w miejscach skrzyżowania żeber widać płaskorzeźby Baranka i róży.
• Ściana wschodnia: trzy ostrołukowe okna, środkowe wyższe, oraz trójkątny szczyt z okrągłym oknem.
• Strop nawy: drewniany, otynkowany, z polichromią przedstawiającą koronację Matki Boskiej i czterech ewangelistów.
• Nagrobek biskupa Kajetana Sołtyka (1716–1788) na północnej ścianie nawy, późnobarokowy z elementami rokokowymi i klasycystycznymi, ufundowany przez artystów i mieszkańców Sławkowa.
• Płyta nagrobna starosty Sebastiana Nyskowskiego (zm. 1603) z postacią rycerza w zbroi.
• Organy z 1954 roku na emporze wspartej na czterech drewnianych słupach i dwóch kamiennych kolumnach.

Ciekawostka: nietoperze pod dachem

Kościół jest jednocześnie specjalnym obszarem ochrony siedlisk Natura 2000 „Kościół w Sławkowie" (PLH240048) o powierzchni 1,45 ha. Rozporządzenie ministra klimatu z 2023 roku jako przedmiot ochrony wskazuje rozrodczą populację nocka orzęsionego, rzadkiego nietoperza, który wychowuje młode na strychach budynków. Kolonia liczy około 500 osobników i należy do największych w Polsce. Strych nie jest udostępniany zwiedzającym, a kolonia jest najbardziej wrażliwa w okresie wychowu młodych.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Kościelnej, kilka minut pieszo od sławkowskiego rynku. To czynna świątynia parafialna, więc wnętrze najlepiej oglądać przed lub po nabożeństwach; godzin otwarcia na stałe nie publikuje miasto. Na samo obejście bryły i zajrzenie do środka wystarczy 20–30 minut. Zwróć uwagę na kontrast materiałów: czerwona cegła prezbiterium i jasny kamień nawy pokazują dwa etapy budowy lepiej niż jakikolwiek opis.