Zamek w Sławkowie

Przy ul. Staropocztowej w Sławkowie z trawy wystają niskie, kamienne mury – to resztki zamku biskupów krakowskich z końca XIII wieku. Kiedy go budowano, obwód murów o wymiarach ok. 124 × 90 m czynił go jedną z największych warowni w Małopolsce, porównywalną z książęcymi zamkami w Opolu i Wrocławiu. Nietypowe jest też położenie: zamek stał poniżej poziomu miasta, nad bagnistą doliną Białej Przemszy, a nie na górującym wzgórzu.

Historia: biskupi, książęta i najeźdźcy

Budowę zaczął ok. 1280–1283 biskup krakowski Paweł z Przemankowa, ale prace przerwało uwięzienie biskupa przez księcia Leszka Czarnego na początku 1283 roku. Po ugodzie zamek dokończono w skromniejszej formie: zamiast wielkiego założenia powstała wieża mieszkalno-obronna otoczona fosą i wałem. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1289 roku, gdy zajął go książę Henryk IV Probus. Na początku XIV wieku biskup Jan Muskata rozbudował go o budynek bramny, wał i fosę, a Sławków stał się jego główną kwaterą w sporach z Władysławem Łokietkiem – w 1309 roku wojska księcia zdobyły miasto. W 1327 roku zamek zajęli Czesi Jana Luksemburskiego, potem przez ponad rok Węgrzy.

W 1433 roku Sławków złupili husyci, a w 1455 roku zamek i miasto zniszczyły nieopłacone oddziały zaciężne walczące u boku Kazimierza Jagiellończyka. Długo sądzono, że to był koniec warowni, ale widok Sławkowa z lat 1536/1537 odnaleziony w bibliotece w Würzburgu pokazuje wieżę w dobrym stanie. Biskupi przenieśli się potem do wygodniejszego dworu obok – dzisiejszego „Lamusa” – a wieża popadła w ruinę.

Co zobaczyć

• Przyziemie wieży mieszkalnej o wymiarach ok. 11 × 12 m i murach grubości ok. 2,3 m, z dostawionym aneksem i przyporami.
• Relikty budynku bramnego od strony miasta.
• Ślady wałów i fos wokół ruin.
• Lamus – dawny dwór biskupi przy ul. Zamkowej, znany ze źródeł już w 1389 roku; dostępny tylko z zewnątrz.

Ciekawostki

Archeolodzy wydobyli tu głównie XV-wieczny zespół militariów, w tym części pancerza folgowego, przedmioty związane z jazdą konną oraz liczne XVI-wieczne kafle piecowe z przedstawieniami rycerzy i dworzan. Z wieży prowadziło na zewnątrz tajne przejście – wykop o przekroju 1,2 × 1,2 m przykryty kamiennym sklepieniem. W 2016 roku natrafiono pod zamkiem na tunel nieznanej długości i przeznaczenia.

Tripto podpowiada

Ruiny leżą na rogu ulic Browarnej i Staropocztowej, kilka minut spacerem na południowy wschód od rynku. Na samo obejrzenie murów wystarczy 20–30 minut; dostęp do wnętrza wieży bywa ograniczony, a informacji i zwiedzania z przewodnikiem warto szukać w muzeum regionalnym przy rynku. Sławków dobrze łączy się z Pustynią Błędowską i zamkiem Rabsztyn w jedną trasę.