Kościół Św. Wojciecha w Jeleśni

Przy drodze z Żywca na przejście graniczne w Korbielowie, w górnej części Jeleśni, stoi barokowy kościół św. Wojciecha z wieżą zwieńczoną kopulastym hełmem, który bardziej przypomina świątynie po słowackiej stronie gór niż w Polsce. W środku zachował się niemal komplet wyposażenia z XVIII wieku, a z sygnaturką na dachu wiąże się jedna z najbarwniejszych legend Żywiecczyzny.

Historia: od drewnianej kaplicy do pseudobazyliki

Pierwszy kościół zbudowali mieszkańcy wsi w 1584 roku na tak zwanej roli Witkowej; należał wtedy do parafii w Żywcu. W tym samym roku Jan Wayzer z Dolnego Kubina odlał dla niego dzwon z łacińskim napisem wzywającym wiernych do świątyni. Drewniany kościół spłonął w latach 20. XVII wieku i wkrótce stanął nowy, już pod wezwaniem św. Wojciecha. W 1628 roku królowa Konstancja Habsburżanka, właścicielka dóbr żywieckich, uposażyła kościół parafialny, a w 1636 roku Jeleśnia stała się samodzielną parafią.

Murowaną świątynię wzniesiono w latach 1693–1702 jako budowlę jednonawową. W latach 1778–1785 dobudowano nawy boczne i wieżę, nadając kościołowi obecny kształt pseudobazyliki: trzy nawy, z których główna nie ma okien. W 1986 roku kościół wraz z plebanią z 1817 roku wpisano do rejestru zabytków.

Co zobaczyć

• Wieża o dwóch kondygnacjach z zaokrąglonymi narożnikami i kopulastym hełmem – podobnym do hełmów kościołów w Liptowskich Matiaszowcach i Rabczy na Słowacji.
• Rokokowy ołtarz główny z 1790 roku z krucyfiksem, który w Adwencie, w okresie Bożego Narodzenia i w miesiącach maryjnych zasłania obraz Świętej Rodziny. Ołtarz wieńczy okrągły witraż ze św. Wojciechem i złote Oko Opatrzności.
• Cztery dębowe konfesjonały z 1776 roku wykonane przez Gabriela Fabiańskiego z Suchej Beskidzkiej oraz rokokowy chór muzyczny z 1785 roku dłuta żywieckiego snycerza Józefa Pacha.
• Chrzcielnica i ambona z 1790 roku – na szczycie ambony stoi Chrystus Dobry Pasterz, a na jej drzwiach widać tablice Dekalogu.
• Dwie kamienne kropielnice z 1788 roku w kruchcie, dzieło żywieckiego kamieniarza Wojciecha Kucharskiego, oraz obraz patrona namalowany w 1857 roku przez Antoniego Krząstkiewicza.
• Pietà we wnęce na zewnątrz, zwrócona w stronę głównej drogi.

Ciekawostki

Żywiecki wójt Andrzej Komoniecki zapisał na początku XVIII wieku w „Dziejopisie Żywieckim” historię sygnaturki: na polanie Studant nad Korbielowem owczarz podpalił spróchniałe drzewo, w którym zbójnicy ukryli pieniądze. Monety stopiły się w bryłę, a z tego kruszcu miał zostać odlany dzwonek dla kościoła w Jeleśni. Mniej legendarne są losy innych dzwonów – w latach 1916–1917 Austriacy zarekwirowali dwa z nich, a w 1918 roku zabrali 50 cynowych piszczałek z organów. Obecny instrument z 1900 roku, zbudowany przez firmę Otto Riegera, ma 23 głosy.

Tripto podpowiada

Poszukaj w północnej części chóru kościelnego czarnego epitafium z grobu proboszcza Sebastiana Chabowskiego z 1680 roku – łacińska sentencja „Dzisiaj mnie, jutro tobie” to klasyka barokowego memento mori. Kościół jest otwierany głównie w czasie nabożeństw. Obok zachował się fragment przykościelnego cmentarza z dziesięcioma kamiennymi płytami nagrobnymi i starymi drzewami uznanymi przez konserwatora za zabytkowe. Na wizytę wystarczy 30–45 minut, a kościół łatwo odwiedzić po drodze w Beskid Żywiecki albo na Słowację.