Wodospad w Sopotni Wielkiej

Największy wodospad polskich Beskidów nie kryje się w głębi gór, tylko w samym centrum wsi, tuż pod mostem na potoku Sopotnia. Woda spada z wysokości 10–12 m po skalnej płycie nachylonej pod kątem ok. 30° do kotła głębokiego na 5 m. To rzadki w Polsce wodospad kataklinalny, chroniony jako pomnik przyrody od 1964 roku, a zarazem punkt startowy szlaków na Romankę, Rysiankę i Pilsko.

Co to za wodospad

Potok Sopotnia Wielka bierze początek powyżej 1300 m n.p.m. na zboczach Romanki i masywu Lipowskiej-Rysianki, ma ok. 14 km długości i w rejonie Jeleśni uchodzi do Koszarawy. Na wielu progach skalnych tworzy niewielkie kaskady, ale ta w centrum wsi jest najwyższa. Górna krawędź wodospadu leży na wysokości 620 m n.p.m., a próg, z którego spada woda, ma ok. 15 m długości. Poniżej potok wciął się w piaskowce na głębokość 12–15 m.

Wodospad jest kataklinalny – warstwy piaskowca magurskiego opadają tu stromo w tym samym kierunku, w którym płynie woda. Woda biegnie wąską rynną skalną, rozlewa się po pochyłej ścianie i wpada do kotła eworsyjnego, którego dno pokrywają skośnie ustawione skalne płyty. Źródła różnią się co do wysokości: śląski portal turystyczny podaje raz 10, raz 12 m, a „Przewodnik po Beskidach Zachodnich” Kazimierza Sosnowskiego – 10–12 m.

Ślady w dawnych opisach

Już na początku XVIII wieku żywiecki wójt Andrzej Komoniecki pisał w „Dziejopisie Żywieckim” o miejscu zwanym Sopot, gdzie woda spada ze skały „jak z dachu wysokiego” do tak głębokiego plesa, że nie sięgała dna nawet długa żerdź. Kazimierz Sosnowski opisywał srebrną kaskadę wpadającą do szmaragdowego basenu i wspominał, że siłę wodospadu wykorzystywano dawniej do obracania koła o obwodzie 20 m w wielkim tartaku, który spłonął.

Przyroda i bezpieczeństwo

Na stromych zboczach potoku zachowały się płaty lasu grądowego, a nad wodą rośnie lepiężnik wyłysiały. W chłodnej, czystej wodzie żyją pstrąg potokowy, strzebla potokowa i głowacz białopłetwy, nad brzegiem można wypatrzyć pliszkę górską i pluszcza. Kąpiel jest zabroniona – silne zawirowania w kotle i ostre płyty na dnie stwarzają śmiertelne zagrożenie.

Tripto podpowiada

Wodospad jest w centrum Sopotni Wielkiej (gmina Jeleśnia, powiat żywiecki), zaraz przy moście, więc na obejrzenie i zdjęcia wystarczy 15–20 minut. Najokazalej wygląda po deszczach i roztopach. Spod wodospadu startuje czarny szlak na Kotarnicę (1156 m), skąd niebieskim dojdziesz na Romankę (1366 m) – całość zajmuje 2,5–3 godziny; żółty szlak prowadzi na przełęcz Przysłopy (847 m), węzeł szlaków w stronę Pilska. Powyżej wodospadu, pod mostem, kończy się ścieżka dydaktyczna Korbielów – Pilsko – Sopotnia Wielka.