Kościół św. Mikołaja w Wierzenicy

Kościół św. Mikołaja w Wierzenicy to najstarszy drewniany kościół na szlaku kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka i najstarszy zabytek gminy Swarzędz. Stoi na wzgórzu tuż za granicą Poznania, a w przylegającej do niego kaplicy spoczywa filozof August Cieszkowski. Jego nagrobek z brązowymi drzwiami, nagrodzonymi na wystawie światowej w Wiedniu, uchodzi za jedno z najcenniejszych dzieł polskiej romantycznej rzeźby nagrobnej. To miejsce, które warto zobaczyć nawet przy krótkim wypadzie z miasta.

Historia kościoła w Wierzenicy

Wieś wzmiankowano już w 1154 roku, a kościół w tym miejscu poświadczają dokumenty od 1335 roku; wezwanie św. Mikołaja notowano w 1510 roku. Obecna świątynia ma konstrukcję zrębową i dach kryty gontem. Nawa i prezbiterium pochodzą z drugiej połowy XVI wieku – źródła podają różnie: lata 1560–1561 (oficjalna strona szlaku) lub ogólnie okres sprzed 1589 roku. Wieżę dostawiono w latach 70. XVIII wieku, a w XX wieku wydłużono nawę i dobudowano kruchtę. Od 1932 roku kościół figuruje w rejestrze zabytków.

August Cieszkowski i Wierzenica

Cieszkowski (1814–1894), filozof, ekonomista i społecznik, osiadł w Wierzenicy na stałe w 1842 roku. Był współtwórcą Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i założycielem Wyższej Szkoły Rolniczej w Żabikowie (1870), z której tradycji wyrasta dzisiejszy Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. W Wierzenicy odwiedzał go przyjaciel, poeta Zygmunt Krasiński – do dziś pokazuje się tu Wzgórze Krasińskiego.

Co zobaczyć w środku

• Kaplica grobowa Cieszkowskich przy północnej ścianie nawy – zbudowana ok. 1870 roku, przebudowana w latach 1930–1932, w rzadkim w Wielkopolsce stylu zakopiańskim.
• Brązowe drzwi nagrobka zaprojektowane przez Teofila Lenartowicza (1872) i odlane we Florencji. Sceny przedstawiają śmierć i życie wieczne, a fryz – modlitwę „Ojcze nasz” w dziewięciu scenach, nawiązując do głównego dzieła filozofa. Popiersie Cieszkowskiego wyrzeźbił Antoni Madeyski.
• Obraz Matki Boskiej Wierzenickiej z 1636 roku w ołtarzu głównym, ufundowany przez kołodzieja Bartłomieja z Kłecka – fundator jest widoczny w lewym dolnym rogu.
• Barokowa ambona, chrzcielnica z ok. 1700 roku i XVII-wieczne ołtarze boczne z późnogotyckim Ukrzyżowaniem.

Zwiedzanie, godziny i kontakt

Kościół jest czynną świątynią parafialną. Msze odprawiane są w niedziele i święta o 8:30 i 11:30, a w dni powszednie i soboty o 17:30 (stan na październik 2026). Według parafii w sezonie wiosenno-letnim kościół jest otwarty w soboty od rana do wieczornej mszy, a w niedziele od pierwszej mszy do 18:00. Grupy, które chcą obejrzeć kościół i kaplicę Cieszkowskich, powinny wcześniej zgłosić przyjazd proboszczowi: tel. 510 717 176, e-mail xpk@vp.pl. Wstęp jest bezpłatny. Na zwiedzanie wystarczy 30–45 minut.

Dojazd i parking

Adres: ul. Wierzenicka 12, Wierzenica (gmina Swarzędz). Wieś leży kilka kilometrów na północ od Swarzędza, nad rzeką Główną, w otulinie Parku Krajobrazowego Puszcza Zielonka. Z Poznania dojedziesz samochodem w około 20 minut; samochód zostawisz przy kościele. Wierzenicę z Swarzędzem łączy linia autobusowa nr 493. Przez wieś biegnie też Wielkopolska Droga św. Jakuba, rowerowy szlak R-1 i żółty szlak pieszy na Dziewiczą Górę.

Spacer po Wierzenicy

Po wyjściu z kościoła warto przejść się po wsi. Na Wzgórzu Krasińskiego rosną stare drzewa i aleja kasztanowców – poeta miał tu przesiadywać podczas wizyt u przyjaciela. W Wierzenicy jest też kilka pomników przyrody: dęby i sosny. Dawny młyn wodny działał do 1966 roku; dwa jego koła trafiły do skansenu w Dziekanowicach.

W okolicy

• Dwór Cieszkowskich i drewniana karczma w Wierzenicy
• Kościół św. Józefa w Kicinie – kilka kilometrów na zachód
• Kościół i Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie w Uzarzewie