Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka

Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka to oznakowana trasa samochodowa łącząca 12 drewnianych kościołów w sześciu gminach na północny wschód od Poznania: Czerwonaku, Kiszkowie, Murowanej Goślinie, Pobiedziskach, Skokach i Swarzędzu. To jeden z najciekawszych pomysłów na jednodniową wycieczkę z Poznania – wiejskie świątynie z XVI–XIX wieku kryją rokokowe polichromie, gotyckie krucyfiksy, cudowne obrazy i romantyczny nagrobek filozofa Augusta Cieszkowskiego.

Historia szlaku

Trasę wytyczył Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka”. Umowę na projekt podpisano 1 września 2005 roku, a oznakowanie i promocję sfinansowano ze środków unijnych w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Szlak otwarto w 2008 roku; w tym samym roku ukazała się książka Jacka Kowalskiego „Podróż do dwunastu drewnianych kościółków”. Parafie na szlaku sięgają w większości średniowiecza, ale obecne budynki wzniesiono między XVI a XIX wiekiem. Za najstarszy uchodzi kościół w Wierzenicy (nawa i prezbiterium z lat 1560–1561), za najmłodszy – kościół w Węglewie z 1818 roku.

Kościoły na szlaku – co zobaczyć

• Kicin (św. Józefa) – kościół z lat 1749–1751 na dawnym grodzisku, z rokokową polichromią na stropie i ścianach.
• Wierzenica (św. Mikołaja) – nagrobek Augusta Cieszkowskiego z brązowymi drzwiami nagrodzonymi na wystawie światowej w Wiedniu w 1873 roku.
• Uzarzewo (św. Michała Archanioła) – rzadka w regionie konstrukcja szkieletowa i iluzjonistyczny szkarłatny baldachin z XVIII wieku.
• Długa Goślina (św. Marii Magdaleny) – dawna wieś benedyktynek poznańskich i rzeźba Chrystusa Boleściwego z XVII wieku.
• Kiszkowo (św. Jana Chrzciciela) – dawna fara miejska ze słynącym łaskami obrazem Matki Bożej.
• Łagiewniki Kościelne (Bożego Ciała) – dziesięć symbolicznych malowideł na stropie.
• Sławno – cmentarna kaplica św. Rozalii zdobiona girlandami lilii i róż.
• Skoki (św. Mikołaja) – płyta nagrobna Zofii z Latalskich Reyowej; spoczywa tu też Andrzej Rey, wnuk Mikołaja Reja.
• Jabłkowo (św. Michała Archanioła) – ołtarz z zastępem drewnianych aniołów.
• Raczkowo (Wszystkich Świętych) – ludowy krucyfiks z XVII wieku otoczony wotami.
• Rejowiec (Najśw. Serca Pana Jezusa) – dawny zbór kalwiński z trzynastoma XVII-wiecznymi blachami trumiennymi z herbami.
• Węglewo (św. Katarzyny) – najstarszy na szlaku krucyfiks gotycki z ok. 1380–1390 roku.

Jak zaplanować trasę i ile czasu potrzeba

Szlak biegnie publicznymi drogami i jest specjalnie oznakowany. Źródła podają różne długości, bo trasę można pokonywać w różnych wariantach – na cały szlak samochodem zarezerwuj pełny dzień, rowerem rozłóż go na dwa. Wygodnie jest podzielić go na dwie części: południową (Kicin, Wierzenica, Uzarzewo, Węglewo – blisko Poznania i Swarzędza) oraz północną (Długa Goślina, Kiszkowo, Łagiewniki Kościelne, Sławno, Skoki, Jabłkowo, Raczkowo, Rejowiec). Przy każdym kościele zwykle da się zaparkować przy drodze lub placu kościelnym.

Część południowa świetnie sprawdza się jako półdniowa wycieczka z Poznania: Kicin i Wierzenica leżą tuż za granicą miasta, a w Uzarzewie oprócz kościoła można odwiedzić Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie. Związek Międzygminny poleca też przy okazji dwie świątynie Szlaku Cysterskiego – kościół św. Jana Chrzciciela w Owińskach i sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Dąbrówce Kościelnej.

Zwiedzanie wnętrz – ważne

To czynne kościoły parafialne, a nie muzea. Według Związku Międzygminnego najpewniejszą okazją do obejrzenia wnętrza jest niedzielna msza – kościoły zwykle są otwarte tuż przed nią lub po niej. W inne dni warto wcześniej zadzwonić do parafii; numery telefonów publikuje strona turystyczna Puszczy Zielonki. Wstęp jest bezpłatny (stan na październik 2026). Nie zwiedzaj w trakcie nabożeństw.

Praktycznie

• Najlepsza pora: od maja do października, gdy dni są długie, a drogi suche.
• Dla kogo: miłośnicy architektury, fotografowie, rowerzyści szukający celu na wycieczkę.
• Informacja: Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka”, Nowy Rynek 8, Murowana Goślina, tel. 61 811 41 42.