Kościół św. Mikołaja w Byczynie

Kościół św. Mikołaja w Byczynie wygląda jak zwykła gotycka fara małego miasta, ale około 1300 roku był jedną z najbardziej nietypowych budowli w regionie. Dolne partie z nieobrobionego kamienia, ceglane prezbiterium o bogatej dekoracji kamieniarskiej i rzadka wtedy wieża zachodnia świadczą o ambicjach fundatorów. Od XVI wieku, z krótką przerwą, świątynia należy do ewangelików i stoi w Byczynie – jednym z niewielu polskich miast, w których średniowieczne mury zachowały się niemal w całości (ich obwód liczy ponad 900 m).

Historia: od drewnianej fary do kościoła ewangelickiego

Pierwszy, zapewne drewniany kościół parafialny św. Mikołaja wzmiankowano w 1283 roku. Murowaną świątynię wzniesiono na początku XIV wieku, prawdopodobnie około 1300 roku, za czasów księcia Henryka III głogowskiego, który przejął Byczynę w 1294 roku i snuł plany zdobycia Krakowa i korony. W 1313 roku proboszcz byczyński otrzymał godność archiprezbitera, co mogło wiązać się z budową nowego, okazałego kościoła. Korpus nawowy ukończono lub przebudowano do układu bazylikowego pod koniec XIV wieku.

W 1430 roku kościół złupili husyci, w 1556 roku przejęli go protestanci, a w latach 1694–1707 był ponownie katolicki. W latach 1886–1888 przeprowadzono gruntowną regotyzację: wieża dostała neogotyckie zwieńczenie, dobudowano kaplicę i kruchtę, a większość wyposażenia wymieniono. Po 1945 roku większość ewangelików opuściła Byczynę i kościół stał się filią parafii ewangelicko-augsburskiej w Wołczynie.

Na co zwrócić uwagę

• Kontrast murów: przyziemie z kamienia polnego i ceglane ściany powyżej oraz czterokondygnacyjną wieżę z kamiennym ostrołukowym portalem.
• Wsporniki w prezbiterium – zachowany w północno-wschodnim narożniku fragment dekoracji w kształcie przypominającym myśliwskie rogi; historycy sztuki zestawiają ją z nawą katedry w Ołomuńcu.
• Gotycki krucyfiks z około 1530 roku, łączony z kręgiem uczniów Wita Stwosza.
• Renesansowy obraz wotywny pastora Albrechta Opali z Chrztem w Jordanie i dwa obrazy Tobiasza Fendta.
• Tablicę z literami A M i J M oraz datą 1709 w ścianie od strony prezbiterium.

Ciekawostki

W kryptach pod kościołem spoczywa m.in. książę Maksymilian Emanuel Wirtemberski (1689–1709), który zmarł w drodze powrotnej z rosyjskiej niewoli po bitwie pod Połtawą, a także członkowie rodziny Frankenbergów. Do 1750 roku wokół kościoła rozciągał się cmentarz, zlikwidowany z obawy przed epidemiami.

Tripto podpowiada

To czynny kościół ewangelicki, który poza nabożeństwami bywa zamknięty; plan nabożeństw publikuje parafia w Wołczynie na swojej stronie – przed przyjazdem warto zapytać o możliwość wejścia. Kościół stoi przy ul. Okrężnej. Na samo wnętrze wystarczy kwadrans, ale z obejściem murów miejskich i rynku zaplanuj 1–1,5 godziny.