Brama Polska w Byczynie

Według miejskich historyków to właśnie pod tą bramą w 1588 roku skapitulował arcyksiążę Maksymilian Habsburg – pretendent do polskiego tronu, pokonany przez hetmana Jana Zamoyskiego. Wschodnia wieża bramna Byczyny, zwana Bramą Polską, stoi w pierścieniu średniowiecznych murów, które zachowały się niemal w całości – to rzadkość w skali kraju. Nazwę zawdzięcza kierunkowi: zwrócona jest ku większej części dawnego terytorium Polski, podczas gdy zachodnia Brama Niemiecka patrzy w stronę Niemiec.

Historia: brama na granicy

Wieżę wzniesiono w XV wieku razem z murami obronnymi i pozostałymi wieżami. Dzisiejszy dach namiotowy pochodzi z lat 30. XX wieku – poprzednie zwieńczenie zniszczył piorun. Wieża należy do dwóch zachowanych bram miasta – drugą jest zachodnia Brama Niemiecka.

Najsłynniejszy epizod rozegrał się zimą 1588 roku. 24 stycznia wojska Maksymiliana zajęły pozycję na wschód od Byczyny, na trakcie królewskim prowadzącym do Polski. Gęsta mgła pozwoliła części armii Zamoyskiego obejść ich lewe skrzydło, a krótka, krwawa bitwa zamieniła się w ucieczkę. Arcyksiążę schronił się w Byczynie, a gdy wojska polskie szykowały się do szturmu, kazał wywiesić białą flagę. Wolność odzyskał dopiero na mocy traktatu bytomsko-będzińskiego z 9 marca 1589 roku. Poległych obu stron mieszkańcy pochowali we wspólnej mogile.

Mury, które przetrwały

Byczyna należy do nielicznych polskich miast z niemal kompletnymi murami miejskimi z XV–XVI wieku. Według części źródeł obwód ma 912,5 m, według strony gminy około 950 m, a wysokość murów sięga 6 m. Zbudowano je z kamienia i cegły na fundamentach z głazów narzutowych; grubość ściany dochodzi do 1,7 m. Na obwodzie stoją dwie wieże bramne i Baszta Piaskowa z okienkami strzelniczymi, a od północy zachowały się fragmenty fosy, w której hoduje się pstrągi.

Co zobaczyć w okolicy

• Bramę Niemiecką – zachodnią wieżę z ostrołukowym przejazdem, kamienną w dolnej części i ceglaną u góry.
• Ratusz z XV/XVI wieku z punktem widokowym w wieży i Izbą Tradycji na strychu.
• Gotycki kościół św. Mikołaja z końca XIV wieku, dziś ewangelicki.
• Kamienice przy Rynku i ul. Floriańskiej – w jednej z nich w XVII wieku prowadziła obserwacje astronomka Maria Cunitia, nazywana Śląską Pallas.

Tripto podpowiada

Bramę ogląda się z ulicy – wstęp jest wolny, a wnętrze wieży nie jest standardowo udostępniane. Najlepiej obejść całe mury dookoła, zaczynając od Bramy Polskiej, a potem wejść na wieżę ratusza, by zobaczyć ich zarys z góry. Na spacer po starym mieście zaplanuj około godziny. Przy murach nawierzchnia bywa nierówna, a ulicą jeżdżą samochody – uważaj, robiąc zdjęcia z jezdni.