Kościół Św. Bartłomieja w Jerzmanowicach

Kościół w Jerzmanowicach ma dzwony starsze niż on sam. Jeden odlano w 1545 roku, za Zygmunta Starego, drugi w 1548 roku. Przetrwały, bo w czasie I wojny światowej parafianie zakopali je w ziemi, zanim zdążyli je zarekwirować Austriacy. Obecny klasycystyczny kościół św. Bartłomieja Apostoła ma zaś historię budowy tak długą, że od rozpoczęcia budowy do konsekracji minęło 57 lat.

Historia: od królewskiej fundacji

Parafia istniała już w 1338 roku. Zachowana kopia aktu erekcyjnego przypisuje fundację drewnianego kościoła królowi Kazimierzowi Wielkiemu – choć wzmianka o należących do parafii Łazach, przyłączonych dopiero w 1602 roku, zdradza, że dokument poprawiano później. Kościół miał około 20 × 6 m i wystarczał dla jednej z najmniejszych parafii: w XV wieku liczyła około 270 wiernych. W czasach reformacji właściciel Pieskowej Skały, Szafraniec, zamienił okoliczne kościoły w zbory kalwińskie, więc katolicy z sąsiednich parafii chodzili na msze do Jerzmanowic.

Zniszczony drewniany kościół rozebrano w 1826 roku, a w 1827 roku zaczęto budować murowany. Do budowy przyczynił się dzierżawca wsi Chrzanowski, a kierował nią budowniczy Kowalski z Kielc; świątynię przebudowano w 1876 roku. Konsekrował ją biskup kielecki Tomasz Kuliński 21 czerwca 1884 roku. W 1851 roku przeniesiono tu bibliotekę dekanatu skalskiego, liczącą kilkaset zabytkowych tomów.

Co zobaczyć

• Fasadę inspirowaną warszawskim palladianizmem: pilastry wielkiego porządku, trójkątny tympanon i attyka.
• Obraz Najświętszej Maryi Panny i św. Bartłomieja w ołtarzu głównym, namalowany w 1911 roku przez Bolesława Rutkowskiego.
• Barokowo-klasycystyczne ołtarze boczne i chrzcielnicę ze starego kościoła, konserwowane w latach 2004–2006.
• Polichromię według projektu Janusza Łęgowskiego. Wcześniejsze malowidła prof. Jerzego Nowosielskiego przeniosła w 2000 roku krakowska Akademia Sztuk Pięknych.
• Grotę lurdzką z 1904 roku po prawej stronie kościoła, upamiętniającą 50-lecie dogmatu o Niepokalanym Poczęciu.

Ciekawostki

Na dzwonie z 1548 roku widnieje medalion św. Bartłomieja i łaciński napis, który gminne źródła tłumaczą jako „Duch jest dla nas jak poezja, niech ci powie, że tu jest Bóg”. W 1789 roku parafia liczyła 952 mieszkańców, dziś około 3 tysięcy wiernych. Organy pochodzą z XIX wieku i przypisuje się je Antoniemu Sapalskiemu.

Tripto podpowiada

To czynna parafia, więc do wnętrza najlepiej zajrzeć przed mszą lub po niej. W tej samej wsi stoi barokowa kaplica św. Jana Chrzciciela, konsekrowana w 1688 roku – dawny kościół szpitalny dla ubogich, ufundowany przez krakowskiego mieszczanina Jana Sroczyńskiego, pochodzącego z chłopskiej rodziny z Jerzmanowic. Na oba obiekty zaplanuj około godziny. Wizytę warto połączyć z zamkiem w Pieskowej Skale – jego dawny właściciel Szafraniec odegrał, jak widać, swoją rolę także w historii tej parafii.